Tuần đầu mới sang Úc, gần như người Việt nào cũng bị “sốc giá” khi bước vào siêu thị: một hộp trứng, một bó rau, một cân thịt đều quy ra tiền Việt rồi giật mình. Cảm giác đó rất thật, nhưng phần lớn nó đến từ việc chưa quen cách siêu thị Úc vận hành, chứ không phải vì mọi thứ đều đắt.

Đi chợ mua sắm tiết kiệm ở Úc là một kỹ năng học được, không phải bí ẩn. Khi bạn hiểu bản đồ các chuỗi siêu thị, biết đọc bảng giá theo đơn vị, canh đúng giờ hàng tươi giảm giá và biết khi nào nên ra chợ Á, số tiền ăn uống mỗi tuần có thể chênh nhau rất lớn giữa hai người sống cùng thành phố.

Bài này là cẩm nang thực dụng để bạn tự đi chợ hiệu quả. Đây là thông tin giáo dục về đời sống ở Úc, không phải tư vấn tài chính cá nhân. Các con số giá cả thay đổi liên tục nên được để dạng khoảng, kèm nhãn cần xác minh và cách tự tra cứu mức mới nhất.

Bản đồ siêu thị và chợ ở Úc

Trước khi bàn chuyện tiết kiệm, cần hình dung “sân chơi”. Thị trường bán lẻ thực phẩm ở Úc có vài nhóm chính, mỗi nhóm phục vụ một kiểu nhu cầu.

Hai chuỗi lớn: Coles và Woolworths. Đây là hai tên quen thuộc nhất, hiện diện gần như mọi khu dân cư, có cả cửa hàng lớn lẫn cửa hàng nhỏ trong trung tâm thành phố. Hàng hóa đầy đủ, có chương trình khuyến mãi hằng tuần và hệ thống thẻ tích điểm riêng. Giá của hai chuỗi này thường tương đương nhau, nên nhiều người chọn theo chuỗi nào gần nhà hoặc gần trạm tàu.

Chuỗi giá rẻ: Aldi. Aldi đi theo mô hình khác hẳn: ít mặt hàng hơn, chủ yếu là nhãn riêng của Aldi thay vì thương hiệu quốc tế, bày hàng đơn giản để giảm chi phí. Đổi lại, giá nền của nhiều mặt hàng cơ bản thường thấp hơn. Aldi không có thẻ tích điểm và ít khuyến mãi kiểu “mua 1 tặng 1”, vì triết lý của họ là để giá thấp sẵn.

Siêu thị cộng đồng: IGA và các cửa hàng nhỏ. IGA là chuỗi nhượng quyền, cửa hàng nhỏ, tiện lợi, thường mở tới khuya và nằm trong khu dân cư. Giá thường nhỉnh hơn Coles hay Woolworths, phù hợp khi bạn cần mua nhanh vài món.

Kho sỉ: Costco. Costco bán theo lô lớn, cần thẻ thành viên trả phí năm. Hợp với gia đình đông người hoặc nhóm bạn mua chung, không hợp người ở một mình vì dễ mua nhiều rồi bỏ phí.

Chợ Á và chợ nông sản. Đây là “vũ khí” của người Việt. Các khu chợ Á (Asian grocery) bán gạo, nước mắm, gia vị, mì, rau thơm, đậu hũ với giá và chủng loại mà siêu thị lớn khó theo kịp. Song song đó, các chợ nông sản (fruit and vegetable market) ở nhiều thành phố bán rau củ quả tươi theo lô, thường rẻ hơn siêu thị nếu bạn mua đúng mùa và mua số lượng vừa phải.

Không có nơi nào rẻ nhất cho mọi thứ. Người đi chợ khéo thường phối hợp: đồ khô và hàng khuyến mãi ở chuỗi lớn hoặc Aldi, rau củ và đồ Á ở chợ. Muốn hiểu bức tranh chi tiêu tổng thể mà khoản ăn uống nằm trong đó, bạn có thể xem thêm bài chi phí sinh hoạt ở Úc một tháng.

Nguyên tắc quan trọng nhất: đọc giá theo đơn vị (unit price)

Nếu chỉ học được một điều từ bài này, hãy học cách đọc unit price. Đây là kỹ năng giúp tiết kiệm nhiều nhất mà gần như miễn phí, chỉ tốn vài giây nhìn kỹ bảng giá.

Unit price là mức giá quy về một đơn vị chuẩn, ví dụ giá trên mỗi lít, mỗi kilôgam hoặc mỗi 100 gram. Nó được in nhỏ, thường ở góc bảng giá trên kệ, bên cạnh giá bán của sản phẩm. Nhờ nó, bạn so sánh được hai gói khác kích cỡ, khác thương hiệu mà không phải bấm máy tính.

Ở Úc, việc hiển thị unit price không phải tùy hứng của cửa hàng mà là quy định. Ủy ban Cạnh tranh và Người tiêu dùng Úc (ACCC) quản lý một bộ quy tắc gọi là Unit Pricing Code.

“Grocery retailers covered by the code must display unit prices in-store, online and in advertising.”

Nghĩa là các nhà bán lẻ tạp hóa thuộc phạm vi bộ quy tắc phải hiển thị giá theo đơn vị ở cả trong cửa hàng, trên website lẫn trong quảng cáo, chứ không được giấu. Điều này cho bạn quyền so sánh sòng phẳng. Chi tiết cách dùng có trong trang unit prices for groceries của ACCC.

Vài cách dùng unit price thực tế:

  • So cùng thương hiệu, khác cỡ. Gói lớn thường có unit price thấp hơn, nhưng không phải luôn luôn, vì có khi gói nhỏ đang khuyến mãi lại rẻ hơn tính trên mỗi 100 gram.
  • So khác thương hiệu. Nhãn riêng của siêu thị (home brand) thường có unit price thấp hơn hàng thương hiệu, trong khi chất lượng nhiều mặt hàng cơ bản như đường, muối, bột không khác nhau đáng kể.
  • So hàng rời và hàng đóng gói. Cùng một loại phô mai, hạt hay rau củ có thể bán ở hai khu khác nhau trong siêu thị với unit price khác nhau.
  • Đừng mua gói lớn chỉ vì rẻ hơn trên đơn vị nếu bạn không dùng hết trước khi hỏng. Rẻ mà bỏ đi thì không còn rẻ.

Cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh unit price là công cụ so sánh dành cho người mua, bạn tự đối chiếu con số trên kệ để quyết định gói nào hợp với mình.

Coles và Woolworths: chơi theo luật của họ

Hai chuỗi lớn kiếm lời một phần nhờ khách mua theo thói quen và mua thêm những món không định trước. Biết cách vận hành của họ giúp bạn lật ngược thế cờ.

Khuyến mãi hằng tuần (weekly specials). Mỗi tuần, Coles và Woolworths đổi một loạt mặt hàng sang giá giảm, thường công bố trong catalogue online. Nhiều người lên thực đơn tuần dựa theo món nào đang giảm nửa giá (half price), thay vì quyết định trước rồi mua đúng giá.

Thẻ tích điểm. Coles có chương trình Flybuys, Woolworths có Everyday Rewards. Cả hai đều miễn phí đăng ký và tích điểm khi mua. Điểm có thể quy đổi thành tiền trừ vào hóa đơn sau. Bản thân thẻ không làm hàng rẻ đi ngay, nhưng nếu đã mua thì quét thẻ để không bỏ phí phần điểm.

Nhãn riêng của siêu thị. Cả hai chuỗi đều có dòng home brand giá thấp cho các mặt hàng cơ bản. Với đồ khô, đồ hộp, giấy vệ sinh, nước rửa chén, chênh lệch so với hàng thương hiệu có thể đáng kể mà công dụng gần như nhau.

Giờ giảm giá hàng tươi (markdown). Đây là mẹo mà người bản xứ dùng nhiều: gần cuối ngày, siêu thị dán nhãn giảm giá cho thịt, cá, bánh mì, rau củ sắp hết hạn trưng bày. Không có giờ cố định chung, nhưng nếu bạn quan sát cửa hàng gần nhà vài lần sẽ nhận ra khung giờ quen thuộc. Cơ quan tài chính công của chính phủ cũng gợi ý theo dõi điều này.

“Check the time of day your local stores might mark down the price of fresh items.”

Nghĩa là hãy để ý xem cửa hàng gần bạn thường hạ giá đồ tươi vào khung giờ nào trong ngày, rồi canh đi mua vào lúc đó. Gợi ý này nằm trong trang ways to save on food and fuel của Moneysmart, trang thông tin tài chính do cơ quan ASIC vận hành.

Aldi: rẻ nền, nhưng chơi kiểu khác

Aldi hấp dẫn người mới sang vì giá nền của nhiều món cơ bản thường thấp. Nhưng trải nghiệm ở Aldi khác hai chuỗi lớn, cần biết trước để không bỡ ngỡ.

  • Ít lựa chọn hơn. Mỗi loại hàng thường chỉ có một hai nhãn, chủ yếu là nhãn của Aldi. Điều này giảm chi phí cho họ và giữ giá thấp, nhưng nếu bạn cần đúng một thương hiệu quen thì có khi không có.
  • Không thẻ tích điểm, ít khuyến mãi giật gân. Aldi để giá thấp sẵn thay vì chạy chương trình điểm. Vì vậy đừng chờ “half price” như ở chuỗi lớn.
  • Special Buys. Mỗi tuần Aldi bán một nhóm hàng không phải thực phẩm (đồ gia dụng, dụng cụ, quần áo) theo đợt, hết là thôi. Đây là nơi dễ mua theo cảm xúc, nên cân nhắc kỹ trước khi bỏ vào giỏ.
  • Tự đóng gói và mang túi. Ở Aldi bạn tự cho hàng vào túi ở khu riêng sau quầy, và nên mang sẵn túi. Quầy tính tiền quét rất nhanh.

Cách dùng Aldi khôn ngoan là lấy nó làm nơi mua đồ khô và đồ cơ bản với giá nền thấp, rồi so unit price với chuỗi lớn khi chuỗi lớn đang khuyến mãi. Có tuần hàng giảm nửa giá ở Coles hay Woolworths lại rẻ hơn giá thường của Aldi.

Chợ Á và chợ nông sản: sân nhà của người Việt

Đây là phần mà bữa cơm Việt tạo ra khác biệt lớn về chi phí.

Chợ Á (Asian grocery). Ở các thành phố lớn và nhiều vùng ngoại ô đông người châu Á, chợ Á bán gạo bao lớn, nước mắm, nước tương, gia vị, mì, bún khô, đậu hũ, rau thơm với giá và chủng loại mà siêu thị chính thống khó theo kịp. Gạo mua bao lớn ở chợ Á thường có unit price thấp hơn nhiều so với gói nhỏ ở siêu thị. Rau thơm như rau mùi, húng, hành lá cũng thường rẻ và tươi hơn.

Chợ nông sản (fruit and vegetable market). Nhiều thành phố có chợ rau củ quả họp cuối tuần hoặc vài ngày trong tuần, bán theo lô hoặc theo hộp. Nếu bạn mua đúng mùa và chia sẻ với người khác để không phí, giá mỗi kilôgam có thể thấp hơn siêu thị rõ rệt. Mua rau củ theo mùa cũng là lời khuyên chung của cơ quan tài chính công.

Một nếp quen tốt là ghé chợ Á hoặc chợ nông sản một lần mỗi tuần cho rau, trái, đồ Á; còn đồ khô, sữa, đồ hộp thì gom ở chuỗi lớn hoặc Aldi theo khuyến mãi. Sự phối hợp này thường tiết kiệm hơn việc dồn tất cả vào một nơi.

Chiến thuật đi chợ tiết kiệm mà ai cũng làm được

Ngoài chuyện chọn nơi mua, cách bạn chuẩn bị trước khi ra khỏi nhà quyết định phần lớn số tiền chi ra. Cơ quan tài chính công của chính phủ Úc tổng hợp nhiều nguyên tắc đơn giản.

“Make a shopping list and only buy what you need.”

Nghĩa là lập danh sách mua sắm trước và chỉ mua đúng những gì cần, để tránh mua ngẫu hứng. Đây là một trong các cách tiết kiệm được Moneysmart liệt kê.

Những nguyên tắc thực dụng thường được nhắc:

  • Lên thực đơn tuần trước khi đi. Biết cả tuần ăn gì thì mới mua đủ, không thừa. Ưu tiên các món đang khuyến mãi.
  • Đi chợ khi đã ăn no. Đói bụng làm bạn dễ bỏ vào giỏ những món không cần.
  • Nấu mẻ lớn rồi trữ đông. Súp, sốt, món kho nấu nhiều một lần, chia hộp, cấp đông ăn dần, vừa đỡ công vừa đỡ tiền.
  • Bớt thịt vài bữa. Thịt thường là khoản đắt trong giỏ. Vài bữa dùng trứng, đậu, đậu hũ thay thế giúp giảm hóa đơn.
  • Mua nhãn riêng cho đồ cơ bản. Đường, muối, bột, dầu ăn, giấy: home brand thường đủ dùng với giá thấp hơn.
  • So giá qua catalogue online trước khi đi. Nhiều tuần cùng một món chênh giá rõ giữa các nơi.

Không nguyên tắc nào là bắt buộc. Người thường chọn vài thói quen hợp với lịch sống của mình rồi làm đều đặn, và sau vài tuần sẽ thấy khác biệt trên hóa đơn.

Lên ngân sách ăn uống theo khoảng

Câu hỏi hay gặp là “một tuần đi chợ hết bao nhiêu là hợp lý”. Không có con số đúng cho mọi người, vì nó phụ thuộc thành phố, số miệng ăn, khẩu vị và mức độ ăn ngoài. Thay vì bám một con số cứng, cách bền hơn là tự lập ngân sách và theo dõi thực chi vài tuần.

Với người sống một mình nấu ăn tại nhà phần lớn bữa, chi phí thực phẩm mỗi tuần thường rơi vào một khoảng vài chục tới trên trăm đô, tùy lối sống và nơi ở. Đây chỉ là mốc để bạn hình dung, không phải chuẩn để so sánh. Cách chắc chắn là ghi lại hóa đơn thật của chính mình trong ba tới bốn tuần rồi lấy trung bình.

Chính phủ Úc cung cấp công cụ miễn phí để làm việc này. Trang how to do a budget của Moneysmart có budget planner giúp bạn nhập thu chi và thấy tiền đi đâu, trong đó khoản ăn uống thường là một trong những khoản chi đều đặn lớn của hộ gia đình. Ghép ngân sách ăn uống với bức tranh thu nhập sẽ rõ hơn; bạn có thể tham khảo bài lương ở Úc bao nhiêu để đặt khoản chợ búa vào tỷ lệ hợp lý so với thu nhập.

Để hàng tuần thanh toán và theo dõi chi tiêu gọn gàng, việc có tài khoản ngân hàng và thẻ nội địa ngay khi mới sang cũng giúp ích; các bước cơ bản có trong bài mở tài khoản ngân hàng ở Úc.

Vài cạm bẫy khiến bạn tiêu nhiều hơn tưởng

Tiết kiệm không chỉ là tìm chỗ rẻ, mà còn là tránh những cái bẫy quen thuộc.

  • “Special” chưa chắc rẻ. Nhãn khuyến mãi bắt mắt không phải lúc nào cũng đồng nghĩa unit price thấp nhất. Cứ nhìn giá theo đơn vị để kiểm chứng.
  • Mua nhiều vì “combo”. Gói lớn hay combo nghe hời nhưng dễ dẫn tới lãng phí nếu dùng không hết, nhất là đồ tươi.
  • Món bày ở đầu kệ và quầy tính tiền. Đây là vị trí siêu thị đặt hàng muốn bạn mua thêm, thường không phải món bạn định mua.
  • Đi chợ quá thường xuyên. Ghé siêu thị mỗi ngày làm tăng cơ hội mua ngẫu hứng. Gom vào một hai buổi mỗi tuần thường gọn hơn.
  • Bỏ quên hạn dùng. Trữ nhiều đồ tươi rồi để hỏng là cách âm thầm đốt tiền. Nấu và trữ đông đúng cách giúp tránh điều này.

Ghép việc đi chợ vào nếp sống mới ở Úc

Đi chợ tiết kiệm chỉ là một mảnh trong bức tranh ổn định cuộc sống khi mới sang. Khi đã quen bản đồ siêu thị, biết đọc unit price và có ngân sách ăn uống của riêng mình, khoản chi lớn và đều đặn này sẽ nằm trong tầm kiểm soát, để bạn dành sức cho những việc khác của giai đoạn đầu.

Muốn nhìn tổng thể các đầu việc khi mới đặt chân tới Úc, từ giấy tờ, y tế, ngân hàng tới sinh hoạt, bạn có thể đọc bài tổng hợp sống ở Úc: cẩm nang định cư. Nếu gặp thuật ngữ tiếng Anh lạ khi đi mua sắm hay đọc bảng giá, mục từ điển thuật ngữ có thể giúp tra nhanh.

Nguồn tham khảo chính thức

Các thông tin về quyền lợi người tiêu dùng và cách tiết kiệm trong bài dựa trên nguồn chính phủ. Vì giá cả và chương trình khuyến mãi thay đổi liên tục, hãy luôn kiểm tra mức mới nhất tại nguồn:

Lưu ý

Thông tin trong nội dung này là tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân. Đây là nội dung giáo dục về đời sống ở Úc, không thay thế lời khuyên tài chính hay pháp lý cho hoàn cảnh riêng của mỗi người. Với các vấn đề liên quan tới visa, tình trạng cư trú hay quyền lợi định cư, hãy gặp một Registered Migration Agent (RMA) được cấp phép cho trường hợp cụ thể. Bạn có thể tra cứu tình trạng đăng ký của một RMA tại cơ quan quản lý MARA (mara.gov.au), và tra định nghĩa pháp lý các thuật ngữ di trú tại legend.immi.gov.au. Mọi con số về giá, phí và ngưỡng nêu trong bài chỉ mang tính minh họa, bạn tự đối chiếu với nguồn chính thức mới nhất trước khi ra quyết định.