Mới sang Úc cần làm gì đầu tiên? Đây là câu hỏi gần như ai vừa đặt chân tới cũng hỏi. Nhiều người Việt choáng ngợp: hàng loạt thủ tục mới, toàn tiếng Anh, không biết bắt đầu từ đâu. Trang này là cẩm nang settlement những việc cần làm khi mới sang, sắp theo thứ tự thời gian (tuần đầu, tháng đầu, dần dần), mỗi việc có hướng dẫn riêng bằng tiếng Việt dẫn nguồn chính thức.

Đây là thông tin tham khảo mang tính giáo dục, giúp bạn tự làm được những bước cơ bản. Việc nào liên quan visa hoặc hồ sơ di trú cụ thể thì nên gặp một Registered Migration Agent (RMA) có MARA license.

Ai nên đọc bài này

Bài này dành cho bạn nếu:

  • Bạn sắp bay sang Úc trong vài tuần tới và muốn biết trước cần chuẩn bị gì, làm gì ngay khi đáp.
  • Bạn vừa tới Úc và đang rối vì không biết việc nào làm trước, việc nào làm sau.
  • Bạn đã có visa và muốn một danh sách việc cần làm theo thứ tự, không phải đọc về việc “cuộc sống ở Úc ra sao”.

Nếu bạn còn đang cân nhắc có nên sang Úc hay không, chưa quyết định đi hay ở, thì bài phù hợp hơn là Cuộc sống ở Úc thực sự thế nào, nói về đời sống, chi phí và văn hoá để bạn hình dung trước khi quyết. Bài bạn đang đọc giả định bạn đã quyết đi rồi, và tập trung vào hành động cụ thể khi tới nơi.

Tuần đầu tiên: giấy tờ thiết yếu

Tuần đầu tiên nên tập trung vào những việc mà mọi thứ khác phụ thuộc vào: có số điện thoại để liên lạc, có tài khoản ngân hàng để nhận tiền, có TFN để đi làm, và biết mình có Medicare hay phải mua bảo hiểm. Làm xong nhóm này, những việc còn lại dễ thở hơn nhiều.

Mua SIM và số điện thoại Úc

Việc gần như đầu tiên nên làm ngay khi tới là có một số điện thoại Úc. Gần như mọi thủ tục sau đó (mở ngân hàng, nộp hồ sơ thuê nhà, đăng ký dịch vụ chính phủ, nhà tuyển dụng gọi lại) đều cần một số liên lạc tại Úc. Có nhiều nhà mạng lớn và mạng giá rẻ, phần lớn bán SIM trả trước không cần hợp đồng dài hạn, chỉ cần hộ chiếu để đăng ký. Bạn có thể mua ngay ở sân bay hoặc ra cửa hàng, siêu thị trong vài ngày đầu.

Ba việc gần như ai mới sang cũng cần làm sớm, vì mọi thứ khác (nhận lương, thuê nhà, đóng thuế đúng) phụ thuộc vào chúng.

Xin Tax File Number (TFN)

TFN là mã số thuế cá nhân, cần để đi làm hợp pháp và để không bị giữ thuế ở mức cao nhất. Đăng ký hoàn toàn miễn phí qua cơ quan thuế ATO, thường nhận qua thư tới địa chỉ Úc trong khoảng vài tuần. Chính ATO nói rõ việc xin TFN không tốn phí: “It is free to apply.” (nguồn: ato.gov.au). Nếu đi làm mà chưa cung cấp TFN cho chủ, một phần lớn lương có thể bị giữ lại. Cẩn thận với dịch vụ thu phí xin hộ, vì bạn tự làm được miễn phí. Xem cách xin TFN khi mới sang Úc.

Kiểm tra Medicare

Medicare là hệ thống y tế công của Úc. Người thường đủ điều kiện là thường trú nhân và một số diện visa nhất định. Điều quan trọng cho người Việt: du học sinh và người giữ visa Work and Holiday 462 thường không có Medicare, vì Việt Nam không nằm trong danh sách các nước có thỏa thuận y tế đối ứng với Úc. Nhóm này cần mua bảo hiểm riêng: du học sinh dùng OSHC bắt buộc theo visa 500, các diện khác cân nhắc bảo hiểm tư (OVHC hoặc private). Xem Medicare cho người mới sang.

Mở tài khoản ngân hàng Úc

Bạn cần tài khoản Úc để nhận lương và thuê nhà. Nhiều ngân hàng lớn cho phép mở online trước cả khi bạn sang, sau đó tới chi nhánh xác minh danh tính. Việc mở tài khoản gắn với quy tắc 100 point ID: bạn phải gom đủ giấy tờ (hộ chiếu, visa, các giấy tờ khác) cho đủ 100 điểm nhận dạng. Xem mở tài khoản ngân hàng và 100 point ID.

Thứ tự thực tế thường là: mở ngân hàng trước hoặc ngay khi tới, xin TFN ngay khi có địa chỉ Úc, và kiểm tra Medicare tuỳ diện visa của mình.

Tháng đầu tiên: đi lại, chỗ ở, việc làm

Xong nhóm giấy tờ nền, tháng đầu là lúc ổn định những thứ định hình cuộc sống hằng ngày: chỗ ở lâu dài hơn, cách đi lại, và nguồn thu nhập. Ba việc này gắn với nhau, vì hồ sơ thuê nhà thường cần chứng minh thu nhập, và đi làm thì cần đi lại được.

Chỗ ở tạm những ngày đầu

Người mới sang chưa có lịch sử thuê nhà và thu nhập tại Úc thường khó cạnh tranh hồ sơ thuê dài hạn ngay. Vì vậy nhiều người chọn ở tạm vài tuần đầu: nhà người quen, thuê ngắn hạn, hoặc share phòng. Mục tiêu của giai đoạn này là có một địa chỉ ổn định để nhận thư (TFN, thẻ ngân hàng đều gửi qua thư), có thời gian tìm hiểu khu vực, rồi mới nộp hồ sơ thuê chính thức khi đã có tài khoản ngân hàng và bắt đầu có thu nhập.

Bằng lái xe

Úc cấp bằng lái theo từng bang, quy tắc mỗi bang mỗi khác. Điểm quan trọng: Việt Nam không nằm trong danh sách nước được đổi bằng trực tiếp, nên sau một thời gian được lái bằng bằng nước ngoài kèm bản dịch, người Việt thường phải thi lại cả lý thuyết lẫn thực hành. Thời gian được phép lái bằng bằng nước ngoài và thời điểm bắt buộc chuyển khác nhau giữa các bang, nên cần kiểm tra trang giao thông của đúng bang mình ở. Xem đổi bằng lái sang bằng Úc theo từng bang.

Thuê nhà

Tiền thuê nhà thường là khoản chi lớn nhất mỗi tuần, nên cần nắm rõ trước khi ký. Quy trình thuê ở Úc gồm: xem nhà (inspection), nộp rental application (kèm giấy tờ chứng minh thu nhập, tham chiếu, ID), đặt tiền bond (thường vài tuần tiền thuê, được giữ bởi cơ quan quản lý bond của bang chứ không phải chủ nhà giữ), và ký hợp đồng thuê (lease). Người thuê ở Úc có quyền lợi được luật bảo vệ, nên tìm hiểu quyền của mình trước khi vào ở. Người mới sang chưa có lịch sử thuê hoặc thu nhập Úc có thể khó cạnh tranh, nên chuẩn bị hồ sơ kỹ: thư giới thiệu, sao kê ngân hàng, hợp đồng lao động nếu đã có việc. Xem thuê nhà ở Úc từng bước tìm nhà, xem nhà, nộp hồ sơ.

Tìm việc

Chuẩn bị resume và cover letter theo chuẩn Úc, thường ngắn gọn và tập trung vào kết quả. Khi đi làm, bạn được luật lao động Úc bảo vệ (Fair Work) với mức lương tối thiểu và quyền lợi cơ bản, dù làm bán thời gian hay thời vụ. Luôn cần TFN trước khi bắt đầu công việc để không bị giữ thuế cao. Một số diện visa có giới hạn giờ làm, nên kiểm tra điều kiện visa của mình.

Dần dần: tài chính, con cái, hoà nhập

Superannuation (quỹ hưu)

Khi bạn đi làm và thu nhập vượt một mức nhất định, chủ lao động bắt buộc đóng superannuation vào quỹ hưu của bạn. Đây là tiền của bạn. Người rời Úc vĩnh viễn (không phải công dân hay PR) có thể xin rút lại khoản này qua chương trình DASP, tuy có mức thuế áp dụng khi rút.

Trường học cho con

Hệ thống trường Úc gồm trường công và trường tư. Cách ghi danh và chi phí khác nhau theo bang, và một số bang thu phí với con của người giữ visa tạm trú. Nên tìm hiểu quy định của bang mình ở và ghi danh sớm vì một số trường theo tuyến hoặc có danh sách chờ.

Khai thuế cuối năm

Năm tài chính Úc kết thúc 30/6 hằng năm. Hầu hết người đi làm cần khai thuế (tax return) sau đó, và có thể được hoàn lại một phần thuế đã bị giữ. Cơ quan phụ trách là ATO.

Cộng đồng người Việt

Ở các thành phố lớn (Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Adelaide) có cộng đồng người Việt đông, với hội nhóm, dịch vụ, chợ và quán Việt. Kết nối cộng đồng giúp bớt bỡ ngỡ những ngày đầu, tìm nhà, tìm việc và chia sẻ kinh nghiệm thực tế.

Các bài chi tiết cho nhóm này sẽ được cập nhật dần trên Tin di trú và blog.

Trước khi sang: chọn đúng con đường

Nếu bạn chưa có visa, việc đời sống ở trên chỉ đến sau. Bước đầu là chọn đúng diện visa cho hoàn cảnh của mình. Xem tổng quan các con đường trong bài Chọn đường sang Úc, hoặc dùng công cụ Tìm visa phù hợp để tự đối chiếu.

Một lưu ý về chi phí

Chi phí sinh hoạt ở Úc thay đổi theo thành phố và thời điểm, và nhiều khoản (phí visa, phí thi bằng lái, tiền thuê nhà) điều chỉnh định kỳ. Với các con số chính thức, luôn kiểm tra nguồn của cơ quan phụ trách, ví dụ thuế tại ato.gov.au, phúc lợi và y tế tại servicesaustralia.gov.au.

Vài sai lầm thường gặp của người mới sang

  • Đi làm trước khi có TFN. Không cung cấp TFN cho chủ trong thời hạn quy định khiến một phần lớn lương bị giữ. Xin TFN sớm ngay khi có địa chỉ Úc.
  • Tưởng cứ sang là có Medicare. Nhiều người Việt diện du học hoặc Work and Holiday không có Medicare, nên nếu không mua bảo hiểm sẽ tự chịu toàn bộ chi phí y tế, vốn rất cao ở Úc.
  • Lái xe quá thời hạn cho phép bằng bằng nước ngoài. Mỗi bang có mốc thời gian bắt buộc chuyển sang bằng Úc, quá hạn có thể bị coi là lái xe không hợp lệ.
  • Ký hợp đồng thuê nhà khi chưa hiểu quyền của mình. Bond và điều khoản thuê được luật bang quản lý, đọc kỹ trước khi ký và giữ lại mọi biên nhận.
  • Tin dịch vụ thu phí cho việc miễn phí. Xin TFN, đăng ký Medicare, đăng ký ballot 462 đều là thủ tục bạn tự làm được, cảnh giác với người thu phí cao để làm hộ.

Bước tiếp theo nên đọc

Mỗi việc trong cẩm nang này có một bài hướng dẫn riêng chi tiết hơn. Nếu bạn vừa tới hoặc sắp bay, đọc theo thứ tự sau:

Còn nếu bạn vẫn đang cân nhắc đi hay ở, đọc Cuộc sống ở Úc thực sự thế nào trước.

Thông tin trong nội dung này là tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân. Mọi trường hợp di trú cụ thể nên được tư vấn bởi Registered Migration Agent có MARA license. Luật và chính sách Úc thay đổi liên tục, hãy kiểm tra nguồn chính thức tại immi.homeaffairs.gov.au và legend.immi.gov.au.