Đây là nội dung giáo dục của Về Úc, giúp người Việt hình dung chuyện gì diễn ra sau khi đậu bài thi quốc tịch Úc và được duyệt hồ sơ. Nội dung không đánh giá hồ sơ cá nhân và không thay thế tư vấn pháp lý.

Nhiều người dồn hết tâm sức cho bài thi quốc tịch, đậu xong lại lúng túng không biết bước tiếp theo là gì. Thực ra sau khi được duyệt, bạn vẫn chưa phải là công dân Úc ngay. Còn một bước cuối rất quan trọng: lễ tuyên thệ quốc tịch Úc, tiếng Anh là citizenship ceremony. Đây là nơi bạn đọc lời tuyên thệ và chính thức trở thành người Úc. Bài này đi qua toàn bộ chặng cuối đó: từ lúc chờ thư mời, tới hôm dự lễ, tới lúc cầm chứng nhận trên tay và xin hộ chiếu Úc.

Sau khi đậu bài thi và được duyệt, chuyện gì xảy ra tiếp

Trình tự chuẩn của phần lớn hồ sơ là: nộp đơn, thi bài quốc tịch, phỏng vấn nếu có, hồ sơ được duyệt, rồi mới tới lễ tuyên thệ. Đậu bài thi và được thông báo duyệt (approved) là tin vui, nhưng về mặt pháp lý bạn chưa mang quốc tịch Úc cho tới khi hoàn tất bước tuyên thệ. Trang chính thức của Bộ Nội vụ Úc mô tả rất gọn về vai trò của buổi lễ: “A citizenship ceremony is where you make the pledge of commitment” (nguồn: immi.homeaffairs.gov.au/citizenship/ceremony).

Nói bằng ngôn ngữ đời thường: buổi lễ không phải thủ tục hình thức cho vui. Nó là thời điểm luật pháp công nhận bạn thành công dân. Trước khi đọc xong lời tuyên thệ, bạn vẫn đang giữ tư cách thường trú nhân (PR) chứ chưa phải công dân. Vì vậy đừng bỏ lễ, đừng xem nhẹ, và giữ liên lạc để không bỏ lỡ thư mời.

Nếu bạn muốn xem lại toàn bộ chặng đường dẫn tới đây, từ số năm giữ PR tới ngày tuyên thệ, có thể đọc lại bài Có PR bao lâu thì thi quốc tịch Úc: timeline từ nộp đơn đến tuyên thệ. Bài đó xâu chuỗi các mốc thời gian, còn bài này tập trung riêng vào chặng cuối.

Chờ được mời dự lễ: ai tổ chức và chờ bao lâu

Sau khi hồ sơ được duyệt, bạn không tự đăng ký ngày lễ mà sẽ được mời. Bộ Nội vụ nêu rõ ai là bên đứng ra tổ chức: “Citizenship ceremonies are usually organised by local government councils” (nguồn: immi.homeaffairs.gov.au/citizenship/ceremony).

Điều này có vài hệ quả thực tế đáng nhớ:

Thứ nhất, buổi lễ bạn dự gắn với địa chỉ cư trú hiện tại của bạn. Bạn ở khu vực council nào thì thường dự lễ do council đó tổ chức. Nếu bạn chuyển nhà sang địa phương khác sau khi nộp đơn, hãy cập nhật địa chỉ với Bộ Nội vụ để thư mời đến đúng nơi.

Thứ hai, thư mời có thể đến từ hai nguồn. Có khi là council, có khi là Bộ Nội vụ, tùy trường hợp. Vì vậy đừng chỉ chăm chăm chờ email từ mỗi một bên. Kiểm tra cả hộp thư giấy lẫn email, và giữ số điện thoại, địa chỉ luôn cập nhật.

Thứ ba, thời gian chờ không cố định. Nó phụ thuộc vào nhu cầu tại khu vực bạn ở: nơi đông người chờ thì lâu hơn, nơi ít người thì nhanh hơn. Bộ Nội vụ cho biết thông thường bạn được mời khoảng bốn tuần trước ngày diễn ra buổi lễ: “You will be invited to attend your ceremony about four weeks before the event” (nguồn: immi.homeaffairs.gov.au/citizenship/ceremony). Con số bốn tuần là khoảng báo trước, không phải tổng thời gian chờ tính từ ngày duyệt. Tổng thời gian chờ từ lúc duyệt tới lúc dự lễ có thể vài tháng và thay đổi theo từng council, bạn nên tra cứu công cụ thời gian chờ theo council trên trang chính thức tại immi.homeaffairs.gov.au/citizenship/citizenship-processing-times/ceremony-wait-times.

Về việc tại sao đôi khi phải chờ, và vì sao yếu tố cư trú lại quan trọng xuyên suốt, bài Điều kiện nhập quốc tịch Úc: sống bao lâu, PR bao lâu thì đủ giải thích kỹ hơn phần nền tảng cư trú.

Ngày dự lễ: mang theo gì, diễn ra thế nào

Khi có thư mời, hãy đọc thật kỹ. Thư sẽ ghi ngày giờ, địa điểm, và những giấy tờ cần mang theo. Yêu cầu cụ thể có thể khác nhau chút ít giữa các council, nên thư mời của chính bạn là nguồn chuẩn nhất, không phải lời truyền tai.

Những thứ thường được nhắc mang theo:

Thư mời dự lễ. Đây là giấy xác nhận bạn có tên trong buổi lễ hôm đó.

Giấy tờ tùy thân theo hướng dẫn trong thư. Thường là giấy tờ chứng minh danh tính để đối chiếu tên trước khi trao chứng nhận.

Ăn mặc lịch sự. Đây là sự kiện trang trọng, nhiều gia đình coi đây là ngày kỷ niệm lớn nên mặc đẹp, chụp ảnh. Bạn có thể mời người thân tới dự để chia vui, số lượng khách thường theo hướng dẫn của ban tổ chức.

Về diễn tiến, buổi lễ thường có phần chào đón, phần phát biểu, phần quan trọng nhất là đọc lời tuyên thệ tập thể, sau đó từng người được gọi tên lên nhận chứng nhận quốc tịch. Nhiều nơi kết thúc bằng hát quốc ca Úc và chụp ảnh lưu niệm. Không khí phần lớn ấm áp, mang tính chúc mừng, không phải một kỳ kiểm tra căng thẳng như bài thi trước đó.

Nếu bạn vẫn đang ôn phần kiến thức và giá trị Úc để chuẩn bị cho bài thi trước bước này, bài Bài thi quốc tịch Úc: chuẩn bị gì và phần Australian values sẽ hữu ích. Hiểu sẵn tinh thần của các giá trị đó cũng giúp bạn cảm nhận rõ hơn ý nghĩa lời tuyên thệ trong ngày lễ.

Lời tuyên thệ quốc tịch Úc: bạn sẽ đọc gì

Trọng tâm của buổi lễ là Australian Citizenship Pledge, lời tuyên thệ cam kết. Với hầu hết mọi người, việc đọc lời tuyên thệ này tại buổi lễ là một yêu cầu pháp lý và là bước cuối để trở thành công dân.

Có hai phiên bản lời tuyên thệ, khác nhau ở chỗ một bản nhắc tới God và một bản không, bạn được chọn phiên bản phù hợp với niềm tin của mình. Nội dung một phiên bản chính thức như sau: “From this time forward, under God, I pledge my loyalty to Australia and its people, whose democratic beliefs I share, whose rights and liberties I respect, and whose laws I will uphold and obey” (nguồn: immi.homeaffairs.gov.au/citizenship/ceremony/what-is-the-pledge).

Diễn giải nội dung lời tuyên thệ: bạn cam kết trung thành với nước Úc và người dân Úc, chia sẻ các niềm tin dân chủ, tôn trọng quyền và tự do của người khác, và tuân thủ pháp luật Úc. Có một hiểu lầm phổ biến cần gỡ: lời tuyên thệ này không bắt bạn tuyên bố từ bỏ quốc tịch gốc. Không có câu nào trong đó yêu cầu bạn “thề bỏ” quốc tịch Việt Nam. Đây là chỗ khác biệt so với một số nước buộc phải renounce quốc tịch cũ khi nhập tịch.

Chuyện giữ hay bỏ quốc tịch Việt Nam là câu hỏi riêng, do luật hai nước quyết định chứ không nằm trong buổi lễ này. Nếu bạn băn khoăn về quốc tịch đôi, đọc bài Có quốc tịch Úc có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không để hiểu cả phía Úc lẫn phía Việt Nam.

Sau lễ: nhận chứng nhận và xin hộ chiếu Úc

Ngay tại buổi lễ, sau khi đọc lời tuyên thệ, bạn thường được trao chứng nhận quốc tịch Úc, tức citizenship certificate. Đây là giấy tờ pháp lý chứng minh bạn là công dân Úc. Hãy giữ gìn cẩn thận, vì nhiều thủ tục sau này cần tới nó, và xin cấp lại thì mất thời gian.

Từ thời điểm này, bạn có thể tiến hành hai việc phổ biến nhất:

Xin hộ chiếu Úc. Chứng nhận quốc tịch là căn cứ để nộp hồ sơ xin hộ chiếu Úc. Thủ tục hộ chiếu do cơ quan hộ chiếu Úc phụ trách, thông tin và mẫu đơn ở trang chính thức passports.gov.au. Có hộ chiếu Úc rồi bạn mới đi lại quốc tế với tư cách công dân Úc. Trong lúc chưa có hộ chiếu, chứng nhận quốc tịch vẫn là bằng chứng công dân của bạn.

Cập nhật tư cách với các cơ quan khác nếu cần, ví dụ ghi danh cử tri. Ở Úc, công dân đủ tuổi có nghĩa vụ ghi danh và đi bầu cử. Đây là một trong những nghĩa vụ công dân quan trọng.

Nói tới quyền và nghĩa vụ, trở thành công dân Úc mở ra một số quyền mà thường trú nhân chưa có đầy đủ, đồng thời đi kèm nghĩa vụ. Về quyền, công dân Úc thường có quyền bầu cử, quyền xin hộ chiếu Úc và đi lại tự do hơn, quyền ứng cử vào một số vị trí, và một số công việc, đặc biệt trong khu vực công hoặc quốc phòng, vốn yêu cầu quốc tịch Úc. Về nghĩa vụ, công dân có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật Úc, ghi danh và tham gia bầu cử, làm bồi thẩm đoàn khi được gọi, và bảo vệ nước Úc khi cần. Đây là mô tả nguyên tắc chung, chi tiết áp dụng cho từng người và từng nhóm tuổi có thể khác, nên hãy đối chiếu tại nguồn chính thức immi.homeaffairs.gov.au.

Vài lưu ý thực tế để chặng cuối trôi chảy

Giữ thông tin liên lạc luôn cập nhật với Bộ Nội vụ. Thư mời dễ bị lỡ nhất là khi bạn đổi nhà hoặc đổi email mà quên báo.

Đừng lên kế hoạch xuất cảnh dài ngày ngay sau khi được duyệt mà chưa dự lễ. Nếu bạn vắng mặt khỏi khu vực đúng dịp được mời, có thể phải chờ đợt lễ sau, kéo dài thời gian thành công dân.

Nếu vì lý do chính đáng bạn không dự được ngày lễ đã mời, hãy liên hệ sớm với bên tổ chức để sắp xếp lại, đừng im lặng bỏ lỡ.

Kiểm tra kỹ tên và thông tin trên chứng nhận ngay khi nhận. Nếu có sai sót, xử lý sớm sẽ đỡ rắc rối về sau.

Cẩn trọng với các con số thời gian chờ lan truyền trên mạng. Thời gian chờ lễ thay đổi theo council và theo thời điểm, nên nguồn chuẩn luôn là trang chính thức immi.homeaffairs.gov.au và thư mời của chính bạn, không phải kinh nghiệm của người khác cách đây vài năm.

Chặng cuối này, so với việc ôn thi và chờ duyệt, thường nhẹ nhàng hơn nhiều. Việc của bạn chủ yếu là giữ liên lạc, chờ thư mời, tới dự đúng hẹn, đọc lời tuyên thệ, rồi cầm chứng nhận ra về. Sau đó là mở ra một chương mới với đầy đủ quyền và nghĩa vụ của một công dân Úc.

Thông tin trong nội dung này là tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân. Quy trình lễ tuyên thệ, thời gian chờ và yêu cầu giấy tờ có thể thay đổi, hãy luôn xem thông tin mới nhất tại immi.homeaffairs.gov.au. Với tình huống cụ thể của bạn, hãy hỏi một đại diện di trú đăng ký (RMA) có giấy phép MARA, tra cứu tại mara.gov.au.