Nếu bạn đang gặp nguy hiểm ngay lúc này, hãy gọi 000. Đây là số khẩn cấp toàn quốc của Úc cho cảnh sát, cứu thương và cứu hoả, hoạt động suốt ngày đêm. Khi gọi, bạn nói bang và địa chỉ nơi mình đang ở, rồi nói bạn cần cảnh sát. Nếu không nói được tiếng Anh, bạn cứ nói “Vietnamese” và giữ máy, tổng đài sẽ nối thông dịch.

Nếu tình huống chưa nguy cấp tức thời nhưng bạn cần người lắng nghe, cần tư vấn, hoặc cần giúp lên một kế hoạch an toàn, hãy gọi 1800RESPECT theo số 1800 737 732. Đây là đường dây tư vấn quốc gia về bạo hành gia đình và bạo lực trên cơ sở giới, hoạt động 24/7, miễn phí, kín đáo, và có thông dịch tiếng Việt. Bạn có thể nói chuyện với họ ngay cả khi bạn chưa quyết định làm gì tiếp theo, chỉ để hiểu các lựa chọn của mình.

Trang này viết cho cộng đồng người Việt ở Úc, để bạn hiểu bạo hành gia đình theo luật Úc là gì, quyền được bảo vệ của bạn tới đâu, và có những nơi nào để tìm trợ giúp. Đây là thông tin tham khảo chung, không thay cho tư vấn pháp lý riêng cho hoàn cảnh của bạn.

Bạo hành gia đình theo luật Úc rộng hơn bạn nghĩ

Nhiều người vẫn hình dung bạo hành gia đình chỉ là đánh đập, để lại vết thương thấy được. Luật Úc hiểu khái niệm này rộng hơn nhiều.

Theo Family Law Act 1975, mục 4AB, định nghĩa gốc như sau: “For the purposes of this Act, family violence means violent, threatening or other behaviour by a person that coerces or controls a member of the person’s family (the family member), or causes the family member to be fearful.” (nguồn: Family Law Act 1975 s4AB, tra tại fcfcoa.gov.au và legislation.gov.au).

Ý của điều luật là bạo hành gia đình không chỉ là hành vi bạo lực thân thể. Nó bao gồm bất kỳ hành vi nào mang tính đe doạ, ép buộc, hoặc kiểm soát một thành viên trong gia đình, hoặc khiến người đó sống trong sợ hãi. Trọng tâm là ba chữ: cưỡng ép, kiểm soát, gây sợ.

Từ định nghĩa đó, những hành vi sau đây đều nằm trong phạm vi bạo hành gia đình mà luật công nhận:

  • Bạo lực thân thể: đánh, đẩy, bóp, hoặc bất kỳ hành vi làm tổn thương thân thể nào.
  • Bạo lực tinh thần và lời nói: mắng nhiếc thường xuyên, hạ nhục, đe doạ làm hại bạn, làm hại con, hoặc đe doạ tự làm hại bản thân để ép bạn.
  • Kiểm soát tài chính: giữ hết tiền, không cho bạn tiếp cận tài khoản, bắt bạn xin từng đồng, ngăn bạn đi làm, hoặc dùng tiền như công cụ để khống chế.
  • Kiểm soát và ép buộc (coercive control): theo dõi bạn đi đâu, kiểm tra điện thoại, quyết định thay bạn mọi việc, cô lập bạn khỏi bạn bè và gia đình.
  • Đe doạ liên quan tới visa: nói với bạn rằng nếu bạn rời đi thì bạn sẽ bị trục xuất, rằng visa của bạn phụ thuộc hoàn toàn vào họ nên bạn không được rời đi. Đây là một dạng ép buộc, và nó không đúng với thực tế pháp lý, sẽ nói rõ ở phần dưới.

Bạn không cần có vết bầm mới được xem là nạn nhân. Nếu bạn sống trong sợ hãi, bị kiểm soát, bị cô lập, đó đã là điều luật pháp Úc quan tâm.

Quyền được bảo vệ không phụ thuộc vào loại visa của bạn

Đây là phần nhiều người Việt mới sang lo lắng nhất, nên cần nói thẳng và rõ.

Luật bảo vệ khỏi bạo hành gia đình ở Úc áp dụng cho mọi người đang ở trên đất Úc, bất kể quốc tịch, bất kể loại visa, bất kể bạn đang giữ thường trú, visa tạm trú, visa phụ thuộc, hay visa đã hết hạn. Cảnh sát bảo vệ bạn dựa trên việc bạn là con người đang gặp nguy hiểm, không dựa trên tấm visa trong hộ chiếu.

Một nỗi sợ rất thật trong cộng đồng là: “Visa của tôi bảo lãnh bởi chồng hoặc vợ, nếu tôi rời khỏi họ thì tôi mất visa và bị đuổi về nước.” Nỗi sợ này thường bị chính người gây hại thổi phồng lên để giữ bạn ở lại. Thực tế pháp lý phức tạp hơn thế, và có những điều khoản riêng dành cho nạn nhân bạo hành gia đình trong hệ thống visa bạn đời của Úc. Điều quan trọng lúc này là bạn hiểu rằng an toàn của bạn không đánh đổi với tấm visa, và bạn có quyền tìm hiểu lựa chọn của mình trước khi quyết định bất cứ điều gì.

Nếu bạn muốn nắm bức tranh tổng thể về cách hoạt động của diện gia đình và bạn đời trước khi nói chuyện với chuyên gia, bạn có thể đọc bài lộ trình định cư Úc theo diện gia đình và bạn đời và bài về hồ sơ chứng minh quan hệ visa vợ chồng. Hai bài đó chỉ mô tả cơ chế chung, còn quyết định trong hoàn cảnh có bạo hành thì cần Legal Aid và một Registered Migration Agent có MARA license đồng hành.

Điểm cần nhớ: bạn có quyền được bảo vệ, và bạn có quyền hỏi. Không ai được lấy tấm visa ra làm lý do để bịt miệng bạn.

Các loại lệnh bảo vệ theo từng bang

Ở Úc, ngoài việc cảnh sát can thiệp lúc khẩn cấp, còn có một công cụ pháp lý gọi chung là lệnh bảo vệ (protection order) hoặc lệnh can thiệp (intervention order). Đây là lệnh của toà nhằm hạn chế hành vi của người gây hại, ví dụ cấm họ tới gần bạn, cấm liên lạc, hoặc cấm tới nơi bạn ở và làm việc.

Điểm dễ gây bối rối là mỗi bang gọi tên khác nhau và có luật riêng, nên tên gọi và thủ tục thay đổi tuỳ nơi bạn sống. Dưới đây là các tên phổ biến. Chi tiết và điều kiện cụ thể bạn cần tra theo bang.

  • NSW (New South Wales): gọi là AVO, viết tắt của Apprehended Violence Order. Trong đó có ADVO cho quan hệ trong nhà. Tra thông tin và hỗ trợ tại legalaid.nsw.gov.au.
  • Victoria (VIC): gọi là IVO, viết tắt của Intervention Order, cụ thể là Family Violence Intervention Order.
  • Queensland (QLD): gọi là DVO, viết tắt của Domestic Violence Order.
  • Western Australia (WA): gọi là FVRO, Family Violence Restraining Order.
  • South Australia (SA): gọi là Intervention Order.
  • Tasmania (TAS): gọi là Family Violence Order (FVO).
  • ACT: gọi là Family Violence Order.
  • Northern Territory (NT): gọi là Domestic Violence Order (DVO).

Dù tên gọi khác nhau, bản chất các lệnh này giống nhau: chúng đặt ra ranh giới pháp lý cho hành vi của người gây hại, và nếu người đó vi phạm lệnh thì đó là hành vi phạm pháp, cảnh sát có thể xử lý. Bạn không cần tự mình biết chính xác tên loại lệnh ở bang mình. Khi bạn liên hệ cảnh sát, 1800RESPECT, hoặc Legal Aid tại bang, họ sẽ hướng dẫn đúng loại lệnh và cách xin.

Bạn thường không cần luật sư riêng để bắt đầu quy trình. Ở nhiều tình huống, chính cảnh sát đứng ra xin lệnh thay cho nạn nhân, hoặc dịch vụ hỗ trợ pháp lý miễn phí giúp bạn nộp đơn. Điều này quan trọng với người mới sang, vì bạn không bị chặn lại chỉ vì chưa có tiền thuê luật sư.

Nơi tìm trợ giúp

Bạn không phải tự xoay xở một mình. Có một hệ thống hỗ trợ được lập ra đúng cho hoàn cảnh này, và phần lớn là miễn phí, kín đáo, có thông dịch.

Khi nguy hiểm ngay lập tức: gọi 000. Cảnh sát tới bảo vệ bạn và con bạn. Nếu bạn không nói được tiếng Anh, cứ nói “Vietnamese” và giữ máy để được nối thông dịch. Nếu bạn không thể nói thành tiếng vì người kia ở gần, một số điện thoại cho phép bấm phím theo hướng dẫn của tổng đài để báo hiệu bạn cần trợ giúp.

Khi cần tư vấn, hỗ trợ, lên kế hoạch an toàn: gọi 1800RESPECT theo số 1800 737 732. Đường dây quốc gia này hoạt động 24/7, miễn phí, kín đáo, và có thông dịch tiếng Việt. Họ giúp bạn hiểu lựa chọn, kết nối bạn tới dịch vụ tại bang, và không ép bạn phải làm gì. Bạn được quyền chỉ gọi để hỏi. Website của họ là 1800respect.org.au (là .org.au, không phải trang chính phủ, nhưng đây là dịch vụ quốc gia do chính phủ tài trợ).

Khi cần trợ giúp pháp lý: liên hệ Legal Aid tại bang của bạn. Legal Aid là dịch vụ pháp lý công, hỗ trợ miễn phí hoặc chi phí thấp cho người đủ điều kiện. Họ tư vấn về lệnh bảo vệ, về quyền của bạn, và giới thiệu tiếp nếu vấn đề chạm tới visa. Ví dụ ở NSW là legalaid.nsw.gov.au. Mỗi bang có cơ quan Legal Aid riêng.

Khi lo về hỗ trợ tài chính và Centrelink: nếu bạn rời khỏi mối quan hệ và lo về tiền sinh sống, một số hỗ trợ có thể áp dụng tuỳ hoàn cảnh và tình trạng cư trú. Bạn tra thông tin về các khoản hỗ trợ khủng hoảng và dịch vụ xã hội tại servicesaustralia.gov.au. Đây là cơ quan quản lý Centrelink và Medicare.

Khi cần chăm sóc y tế: nếu bạn hoặc con cần khám chữa, bệnh viện công cấp cứu không hỏi visa trước khi cứu người. Nếu bạn chưa rõ về thẻ y tế của mình, xem bài đăng ký Medicare cho người mới sang Úc.

Khi cần chỗ dựa cộng đồng: đôi khi điều bạn cần trước hết là một người nói cùng ngôn ngữ để bớt cô đơn. Cộng đồng người Việt ở Úc có nhiều nhóm và hội hỗ trợ nhau, bạn xem bài cộng đồng người Việt ở Úc: chợ, hội, nhóm. Lưu ý giữ an toàn thông tin: nếu người gây hại có thể theo dõi bạn qua mạng, hãy cân nhắc dùng thiết bị an toàn khi tìm kiếm trợ giúp.

Nếu vấn đề chạm tới visa: những chuyện liên quan tới hồ sơ di trú trong hoàn cảnh có bạo hành thì rất riêng cho từng người. Đây là lúc cần một Registered Migration Agent có MARA license, không phải lời khuyên chung trên internet. Bạn tra danh sách agent hợp pháp tại mara.gov.au.

Một vài điều muốn bạn ghi nhớ

Bạo hành gia đình không phải lỗi của người bị hại. Nó không phải điều đáng xấu hổ để giấu đi. Ở Úc, đây là vấn đề được cả hệ thống pháp lý và xã hội xem trọng, và có sẵn đường dây, có sẵn người, có sẵn công cụ pháp lý dành cho bạn.

Bạn không cần quyết định mọi thứ trong một ngày. Bạn có thể bắt đầu bằng một cuộc gọi để hỏi, giữ an toàn cho mình và con trước, rồi từng bước tìm hiểu lựa chọn. Tình trạng visa không lấy đi quyền được an toàn của bạn, và có những người được đào tạo để giúp bạn đi qua chuyện này.

Miễn trừ trách nhiệm

Thông tin trong nội dung này là tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân. Luật và tên gọi lệnh bảo vệ khác nhau theo từng bang và có thể thay đổi, bạn cần xác minh theo hoàn cảnh của mình. Nếu bạn đang gặp nguy hiểm ngay lập tức, hãy gọi 000. Nếu bạn cần tư vấn, hỗ trợ hoặc lên kế hoạch an toàn, hãy gọi 1800RESPECT theo số 1800 737 732, hoạt động 24/7 và có thông dịch tiếng Việt. Để được hỗ trợ pháp lý, hãy liên hệ Legal Aid tại bang của bạn. Nếu bạn lo ngại vấn đề liên quan tới visa, hãy gặp một Registered Migration Agent (RMA) có MARA license (tra tại mara.gov.au).