Nhiều người Việt sang Úc học, làm rồi bắt đầu tự kinh doanh nhỏ: bán hàng online, làm nail, chạy Uber, nhận việc freelance, mở quán ăn. Đến lúc đăng ký kinh doanh thì gặp ngay hai chữ viết tắt đi cùng nhau: “abn gst”. Câu hỏi phổ biến là ABN và GST khác nhau chỗ nào, có ABN là tự động phải thu GST không, và khi nào thì bắt buộc đăng ký GST. Bài này giải thích khái niệm, nguyên tắc và quy trình bền vững để bạn tự đối chiếu tình huống của mình. Các con số như ngưỡng doanh thu hay thuế suất có thể thay đổi theo năm, nên bài luôn kèm nguồn chính thức gov.au để bạn kiểm tra số mới nhất.

GST là gì?

GST là viết tắt của Goods and Services Tax (Thuế Hàng hóa và Dịch vụ). Đây là một loại thuế tiêu dùng đánh trên phần lớn hàng hóa và dịch vụ được bán hoặc tiêu thụ tại Úc. Người thực sự chịu thuế là người tiêu dùng cuối cùng, còn doanh nghiệp đóng vai trò thu hộ khoản thuế này rồi nộp lại cho Sở Thuế Úc (ATO, Australian Taxation Office).

Trích dẫn cách ATO mô tả bản chất của GST:

“GST is a broad-based tax of 10% on most goods, services and other items sold or consumed in Australia.”

Nguồn: ATO, trang How Australian GST works (ato.gov.au).

Diễn giải cho người Việt: thuế suất GST phổ thông ở Úc lâu nay là 10% trên giá phần lớn hàng hóa và dịch vụ. Khi bạn đã đăng ký GST, bạn phải cộng thêm 10% này vào giá bán, ghi rõ số tiền GST thành một dòng riêng trên hóa đơn thuế (tax invoice), thu từ khách rồi định kỳ nộp lại cho ATO. Vì con số 10% là mức lâu năm nhưng vẫn có thể thay đổi theo luật, bạn nên kiểm tra thuế suất hiện hành tại trang của ATO trước khi tính giá.

Một điểm quan trọng: không phải mọi thứ đều có GST. Có nhóm hàng hóa và dịch vụ được xếp là GST-free (miễn GST), ví dụ nhiều loại thực phẩm cơ bản, một số dịch vụ y tế và giáo dục. Với các mặt hàng này, doanh nghiệp không cộng thêm 10% vào giá. Danh mục cụ thể do luật quy định và có thể được cập nhật, nên bạn tự đối chiếu tại nguồn ATO thay vì đoán.

ABN và GST khác nhau thế nào?

Đây là chỗ gây nhầm lẫn nhất khi người ta gõ “abn gst” như thể là một thứ. Thực ra đó là hai đăng ký riêng biệt.

  • ABN (Australian Business Number) là mã số doanh nghiệp gồm 11 chữ số, dùng để nhận diện doanh nghiệp của bạn với chính phủ, với ATO và với các doanh nghiệp khác. Bất kỳ ai đang thực sự kinh doanh (carrying on an enterprise) đều có thể xin ABN.
  • GST là một đăng ký riêng nằm bên trên ABN. Bạn phải có ABN trước, rồi mới đăng ký GST.

Nói cách khác: có ABN không có nghĩa là bạn đã đăng ký GST, và không phải cứ có ABN là bắt buộc phải thu GST. Nhiều người làm freelance hoặc kinh doanh nhỏ có ABN nhưng doanh thu chưa tới ngưỡng nên chưa cần đăng ký GST, và họ không cộng 10% vào giá.

Trích dẫn nguyên tắc ABN đi trước GST:

“Before you register for GST, you need to have an Australian business number (ABN).”

Nguồn: ATO, trang Registering for GST (ato.gov.au).

Điểm tiện lợi: khi bạn nộp đơn xin ABN qua Australian Business Register, hệ thống cho phép đăng ký luôn các loại thuế đi kèm như GST và PAYG withholding trong cùng một lần, nếu bạn cần. Vì vậy nhiều người làm cả hai cùng lúc, dẫn tới cảm giác “abn gst” là một gói. Về bản chất chúng vẫn là hai đăng ký tách biệt.

Ngưỡng 75.000 AUD: khi nào bắt buộc đăng ký GST?

Đây là câu trả lời trực tiếp cho tiêu đề. Nguyên tắc chung là doanh nghiệp phải đăng ký GST khi GST turnover (doanh thu tính GST, hiểu đơn giản là tổng doanh thu gộp không kể phần GST) đạt hoặc vượt một ngưỡng nhất định. Ngưỡng phổ thông cho doanh nghiệp thông thường lâu nay là 75.000 AUD trong 12 tháng. Với tổ chức phi lợi nhuận (not-for-profit) ngưỡng cao hơn, hiện là 150.000 AUD GST turnover trong 12 tháng, theo ATO, GST registration for not-for-profits.

Có hai cách nhìn về ngưỡng để bạn tự đối chiếu:

  1. Đã đạt ngưỡng: tổng doanh thu 12 tháng vừa qua đã chạm 75.000 AUD trở lên.
  2. Sắp đạt ngưỡng: bạn dự tính doanh thu 12 tháng tới sẽ đạt mức đó.

Cả hai trường hợp đều làm phát sinh nghĩa vụ đăng ký. Về thời hạn, quy tắc chung là phải đăng ký trong vòng 21 ngày kể từ khi doanh thu vượt ngưỡng liên quan. Vì con số ngưỡng và thời hạn có thể thay đổi theo luật, bạn hãy kiểm tra mức mới nhất tại trang Registering for GST của ATO (ato.gov.au) hoặc trang hướng dẫn của business.gov.au (business.gov.au).

Người mới kinh doanh thường hiểu nhầm rằng phải chờ ATO gửi thông báo mới đăng ký. Thực tế nghĩa vụ theo dõi doanh thu và đăng ký đúng hạn thuộc về chính chủ doanh nghiệp. Bạn tự đối chiếu doanh thu của mình với ngưỡng, không đợi ai nhắc.

Trường hợp đặc biệt: taxi và ride-share phải đăng ký ngay

Có một ngoại lệ rất quan trọng với cộng đồng người Việt vì nhiều người chạy Uber, DiDi, Ola hoặc lái taxi. Với dịch vụ chở khách bằng taxi, limousine và ride-sourcing (chở khách qua ứng dụng), nghĩa vụ đăng ký GST không phụ thuộc ngưỡng 75.000 AUD. Bạn phải đăng ký ngay từ ngày bắt đầu cung cấp dịch vụ, dù thu nhập bao nhiêu.

Trích dẫn quy định này:

“You must register for GST when you provide taxi or limousine travel for passengers (including ride-sourcing) regardless of your GST turnover.”

Nguồn: ATO, trang Registering for GST (ato.gov.au).

Nói gọn: nếu người ta chạy ride-share, người ta thường phải có ABN và đăng ký GST ngay từ chuyến đầu tiên, kể cả khi mới làm bán thời gian và thu nhập còn thấp. Đây là điểm khác biệt lớn so với các loại kinh doanh nhỏ khác vốn được chờ tới ngưỡng. Bạn tự đối chiếu xem hoạt động của mình có rơi vào nhóm chở khách này không.

Đăng ký tự nguyện khi chưa tới ngưỡng

Nếu doanh thu còn dưới 75.000 AUD, bạn không bắt buộc đăng ký, nhưng vẫn có thể đăng ký tự nguyện (voluntary registration). Vì sao có người chọn làm vậy? Vì khi đã đăng ký GST, doanh nghiệp được claim GST credit cho phần GST đã trả khi mua hàng hóa và dịch vụ phục vụ kinh doanh. Nếu công việc của bạn phải nhập nhiều nguyên liệu hoặc thiết bị chịu GST, việc đăng ký có thể giúp thu lại phần thuế đầu vào.

Đổi lại, đăng ký GST đi kèm nghĩa vụ: bạn phải cộng 10% vào giá bán (điều này làm giá của bạn cao hơn với khách lẻ không đăng ký GST), và phải khai báo định kỳ. Một quy tắc chung cần biết: nếu đăng ký tự nguyện, thông thường bạn phải duy trì đăng ký ít nhất 12 tháng trước khi được hủy. Vì vậy đây là quyết định cân nhắc giữa lợi ích claim credit và gánh nặng thủ tục.

Người ở giai đoạn khởi nghiệp nhỏ thường tự đối chiếu hai yếu tố: khách hàng của mình chủ yếu là doanh nghiệp khác (họ tự claim lại GST nên không ngại giá có GST) hay là khách lẻ (nhạy cảm với giá), và chi phí đầu vào chịu GST nhiều hay ít. Đây là cân nhắc kinh doanh, không phải nghĩa vụ pháp lý, nên không có đáp án chung cho mọi người.

GST credit hoạt động thế nào?

Cơ chế GST được thiết kế để thuế chỉ đánh một lần trên giá trị cuối cùng tới tay người tiêu dùng, chứ không cộng dồn qua từng khâu. Cách thực hiện là:

  • Khi bán hàng, bạn thu GST đầu ra (GST bạn nợ ATO).
  • Khi mua hàng phục vụ kinh doanh, bạn trả GST đầu vào, và nếu đã đăng ký GST thì được claim lại phần này (GST credit).
  • Định kỳ, bạn lấy GST đầu ra trừ đi GST credit đầu vào. Nếu dương, bạn nộp phần chênh cho ATO. Nếu âm, bạn được hoàn lại.

Một lưu ý cho người vừa dùng vừa kinh doanh: nếu một khoản chi vừa dùng cho việc riêng vừa cho kinh doanh (ví dụ điện thoại, xe), bạn phải phân bổ (apportion) và chỉ được claim GST credit cho phần dùng cho kinh doanh. Nguyên tắc này giúp tránh việc claim quá phần thực sự phục vụ công việc. Chi tiết cách phân bổ có tại trang When you can claim a GST credit của ATO (ato.gov.au).

BAS: khai và nộp GST bằng cách nào?

Sau khi đăng ký GST, bạn báo cáo và nộp GST qua BAS (Business Activity Statement), tức tờ khai hoạt động kinh doanh. ATO sẽ gửi BAS cho doanh nghiệp đã đăng ký GST, trong đó bạn kê khai GST đầu ra, GST credit đầu vào và có thể cả các khoản khác như PAYG.

Về tần suất, doanh nghiệp thường khai BAS theo chu kỳ, phổ biến là theo quý. Một số nhóm có lựa chọn khai theo tháng hoặc theo năm tùy điều kiện. Riêng người lái taxi và ride-share thì không được chọn khai GST theo năm; nhóm này báo cáo theo chu kỳ ngắn hơn. Tần suất và điều kiện cụ thể do ATO quy định và có thể thay đổi, nên bạn kiểm tra tại trang Quarterly GST reporting của ATO (ato.gov.au).

Trên thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ dùng phần mềm kế toán hoặc thuê BAS agent / tax agent (đại lý thuế có đăng ký) để khai BAS đúng hạn. Đây là các nghề được quản lý riêng ở Úc, tách biệt hoàn toàn với tư vấn di trú.

Đăng ký GST như thế nào?

Về quy trình, nguyên tắc chung gồm mấy bước bền vững sau, để bạn hình dung thứ tự:

  1. Có ABN trước. Nếu chưa có, bạn xin ABN qua Australian Business Register. Muốn kê khai đúng, bạn cũng cần có Tax File Number (TFN) cá nhân; cách lấy TFN được nói kỹ trong bài TFN, cách xin Tax File Number ở Úc.
  2. Đăng ký GST. Nếu đã có ABN, bạn đăng ký GST online qua ATO Online services for business, hoặc nhờ tax agent, hoặc gọi ATO. Nếu đang xin ABN, bạn có thể tích chọn đăng ký GST ngay trong cùng đơn.
  3. Thiết lập hóa đơn và sổ sách. Sau khi đăng ký, hóa đơn của bạn phải ghi GST thành dòng riêng, và bạn giữ chứng từ để claim GST credit.
  4. Khai BAS đúng hạn. Theo chu kỳ được ấn định.

Vì đây là thủ tục do ATO quản lý, nguồn chính thống luôn là trang của ATO và trang tổng hợp của business.gov.au. Bạn tự đối chiếu tình huống của mình với hướng dẫn ở đó thay vì làm theo lời truyền miệng trong cộng đồng, vì quy định có thể đã cập nhật.

Liên hệ với hành trình sang Úc và định cư

Với người Việt, việc mở doanh nghiệp và đăng ký “abn gst” thường gắn với hai bối cảnh. Một là người đã có visa cho phép làm việc hoặc kinh doanh và muốn tự làm ăn để ổn định cuộc sống; phần thuế và kinh doanh này thuộc hệ thống của ATO, tách biệt với luật di trú. Hai là người tìm hiểu các lộ trình định cư gắn với kinh doanh hoặc đầu tư, khi đó quy tắc visa lại là chuyện của Bộ Nội vụ.

Nếu bạn đang định hình con đường của mình, có thể tham khảo chọn đường sang Úc để có cái nhìn tổng thể, và lộ trình đầu tư kinh doanh Úc nếu hướng của bạn thiên về kinh doanh. Cần nhấn mạnh: đăng ký GST là nghĩa vụ thuế khi bạn thực sự kinh doanh tại Úc, nó không phải là một loại visa và tự bản thân nó không tạo ra quyền định cư. Hai hệ thống thuế và di trú vận hành độc lập, và bạn tự đối chiếu từng hệ thống theo nguồn chính thức của nó.

Câu hỏi thường gặp

GST là gì? GST (Goods and Services Tax) là thuế tiêu dùng, thuế suất phổ thông 10% trên phần lớn hàng hóa và dịch vụ bán hoặc tiêu thụ tại Úc. Doanh nghiệp thu hộ từ khách rồi nộp lại cho ATO.

Khi nào bắt buộc đăng ký GST? Khi GST turnover đạt hoặc dự kiến đạt 75.000 AUD trong 12 tháng (150.000 AUD với tổ chức phi lợi nhuận). Phải đăng ký trong vòng 21 ngày kể từ khi vượt ngưỡng.

Chạy Uber, DiDi, taxi có phải đăng ký GST ngay không? Có. Dịch vụ chở khách qua ứng dụng (ride-sourcing), taxi, limousine phải đăng ký GST từ đồng doanh thu đầu tiên, không phụ thuộc ngưỡng 75.000 AUD.

Có ABN là đã có GST chưa? Chưa. ABN và GST là hai đăng ký riêng. Phải có ABN trước, rồi mới đăng ký GST. Có ABN không đồng nghĩa phải thu GST.

Chưa tới ngưỡng có nên đăng ký tự nguyện không? Được phép, để claim lại GST đầu vào. Đổi lại phải cộng 10% vào giá bán, khai BAS định kỳ và thường duy trì đăng ký tối thiểu 12 tháng.

Bài liên quan

GST là một mắt xích trong chuỗi thuế và kinh doanh khi bạn tự làm ăn ở Úc:

Tóm tắt nhanh

  • GST là thuế tiêu dùng, thuế suất phổ thông lâu nay 10%, doanh nghiệp thu hộ và nộp cho ATO.
  • ABN và GST là hai đăng ký khác nhau. Phải có ABN trước, rồi mới đăng ký GST. Có ABN không đồng nghĩa phải thu GST.
  • Ngưỡng bắt buộc đăng ký phổ thông là 75.000 AUD GST turnover trong 12 tháng (150.000 AUD với tổ chức phi lợi nhuận), đăng ký trong vòng 21 ngày kể từ khi vượt ngưỡng. Kiểm tra số mới nhất tại ATO.
  • Taxi và ride-share (Uber, DiDi…) phải đăng ký GST ngay từ đầu, không phụ thuộc ngưỡng.
  • Đăng ký tự nguyện khi chưa tới ngưỡng là được phép, đổi lại phải khai BAS và thường duy trì tối thiểu 12 tháng.
  • Báo cáo GST qua BAS, phổ biến theo quý.

Mọi con số trong bài (thuế suất, ngưỡng doanh thu, thời hạn) có thể thay đổi theo luật; hãy luôn đối chiếu tại nguồn ATO trước khi hành động.

Nguồn tham khảo chính thức

Thông tin trong nội dung này là tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân. Nội dung thuế và kinh doanh nên được kiểm tra tại nguồn chính thức của ATO và business.gov.au; các vấn đề về visa và di trú thuộc phạm vi luật riêng. Với tình huống cụ thể của mình, bạn hãy gặp một Registered Migration Agent (RMA) đã đăng ký với Office of the Migration Agents Registration Authority (MARA), hoặc một tax agent / BAS agent phù hợp. Bạn có thể tra cứu luật di trú chính thức tại legend.immi.gov.au và kiểm tra tình trạng đăng ký của một RMA tại mara.gov.au.