Cầm được thư cấp visa trên tay là một cảm giác nhẹ nhõm khó tả. Nhưng ngay sau đó, phần lớn người Việt lại rơi vào một trạng thái khác: bối rối. Bay ngày nào, mang theo cái gì, tiền để đâu, đến nơi làm gì trước, thuốc men đang uống có bị giữ ở hải quan không. Danh sách câu hỏi dài ra rất nhanh.

Bài này là bản đồ chuẩn bị đi Úc từ A đến Z, dành riêng cho người vừa được cấp visa và sắp bay. Nó đi theo trình tự thời gian: những việc làm ngay sau khi có visa, những thứ gói vào hành lý, thủ tục tại sân bay, và các đầu việc trong vài tuần đầu đặt chân đến nơi. Toàn bộ dựa trên hướng dẫn chính thức của các cơ quan Úc, có dẫn nguồn để bạn tự đối chiếu.

Đây là thông tin tham khảo mang tính giáo dục, không phải tư vấn cho hồ sơ riêng của ai. Chuẩn bị hành trang thì bạn tự làm được. Còn những câu liên quan trực tiếp đến điều kiện visa hay tình huống di trú cụ thể, hãy gặp một Registered Migration Agent (RMA) có MARA license.

Việc đầu tiên: đọc kỹ thư cấp visa

Nhiều người vui quá nên lướt qua thư cấp visa (grant letter) rất nhanh. Đây là sai lầm phổ biến. Thư này không chỉ báo tin vui, nó chứa những thông tin quyết định cả chuyến đi:

  • Loại visa (subclass) và số hồ sơ. Ghi lại, bạn sẽ cần nhiều lần.
  • Ngày visa bắt đầu và ngày hết hạn. Có visa yêu cầu nhập cảnh lần đầu trước một mốc thời gian (initial entry date). Bỏ lỡ mốc này có thể ảnh hưởng đến visa.
  • Điều kiện visa (visa conditions). Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất. Mỗi điều kiện là một mã dạng 8xxx, ví dụ giới hạn giờ làm thêm, yêu cầu bảo hiểm y tế, hay điều kiện “no further stay”.
  • Travel facility. Với visa thường trú (PR), phần này cho biết bạn được tự do ra vào Úc trong bao lâu.

Bạn không nên chỉ tin vào trí nhớ. Bộ Nội vụ Úc (Department of Home Affairs) có công cụ VEVO (Visa Entitlement Verification Online) để kiểm tra chi tiết và điều kiện visa đang có hiệu lực. Theo Home Affairs, VEVO cho biết thông tin liên quan đến visa hiện đang “in-effect” của người giữ visa. Bạn tự tra tại immi.homeaffairs.gov.au bằng số hồ sơ và thông tin hộ chiếu.

Nếu có bất kỳ điểm nào trong thư khiến bạn không chắc mình hiểu đúng, đừng đoán. Đây là lúc hợp lý để hỏi một RMA, vì mỗi điều kiện visa mang hệ quả pháp lý riêng.

Chuẩn bị và sắp xếp giấy tờ

Giấy tờ là thứ nên chuẩn bị sớm nhất, vì có loại cần công chứng, dịch thuật hoặc xin lại, tốn thời gian. Người thường gom một bộ hồ sơ gốc mang theo, kèm một bộ bản sao lưu ở nơi khác và một bộ scan lưu trên cloud.

Nhóm giấy tờ hay dùng:

  • Hộ chiếu còn hạn dài (nhiều nước khuyến nghị còn ít nhất 6 tháng khi nhập cảnh), kèm bản in thư cấp visa.
  • Bằng cấp, bảng điểm, chứng chỉ nghề, bản gốc và bản dịch công chứng sang tiếng Anh. Cần khi xin việc hoặc đánh giá tay nghề sau này.
  • Giấy khai sinh, giấy kết hôn, bản dịch công chứng. Cần cho Medicare, trường học của con, và nhiều thủ tục gia đình.
  • Hồ sơ y tế: sổ tiêm chủng (đặc biệt của trẻ em), toa thuốc đang dùng, tóm tắt bệnh sử nếu có bệnh mãn tính.
  • Bằng lái xe bản gốc kèm bản dịch tiếng Anh có công chứng, hoặc International Driving Permit.
  • Giấy tờ tài chính: sao kê ngân hàng, thư xác nhận học bổng hay tài trợ nếu có.

Với người còn đang cân nhắc con đường phù hợp trước khi bay, xem thêm hướng dẫn chọn đường sang Úc và công cụ tìm visa phù hợp để đối chiếu.

Sức khỏe: bảo hiểm, khám và thuốc mang theo

Bảo hiểm y tế

Chi phí y tế ở Úc rất cao nếu không có bảo hiểm. Loại bảo hiểm bạn cần phụ thuộc vào visa. Sinh viên quốc tế thường bắt buộc có OSHC (Overseas Student Health Cover) suốt thời gian học. Nhiều visa tạm trú khác cần OVHC (Overseas Visitor Health Cover). Người có PR hoặc visa bạn đời được đăng ký Medicare, hệ thống y tế công của Úc, do Services Australia quản lý. Ai đủ điều kiện Medicare thì làm sớm sau khi đến, chi tiết trong bài đăng ký Medicare cho người mới sang.

Vì mức phí bảo hiểm thay đổi theo nhà cung cấp và thời hạn, hãy kiểm tra con số mới nhất trực tiếp với hãng bảo hiểm và tại servicesaustralia.gov.au thay vì tin vào một con số cố định.

Khám sức khỏe và răng trước khi đi

Khám tổng quát, khám răng và làm những việc y tế lớn trước khi bay thường tiết kiệm hơn nhiều so với làm tại Úc trong thời gian đầu chưa có Medicare. Mang theo kính, toa kính, và bản tóm tắt bệnh sử bằng tiếng Anh nếu có bệnh cần theo dõi.

Mang thuốc theo người

Đây là phần nhiều người lo, và cũng là phần dễ sai. Thuốc men ở Úc do Therapeutic Goods Administration (TGA) quản lý. Theo TGA, khi nhập cảnh Úc, “traveller’s exemption” cho phép bạn mang theo tối đa lượng thuốc đủ dùng 3 tháng, kể cả một số hoạt chất kiểm soát, miễn là dùng cho bản thân hoặc người thân trong gia đình cùng đi.

Vài nguyên tắc thực dụng:

  • Giữ thuốc trong bao bì gốc còn nhãn.
  • Mang theo toa thuốc hoặc thư bác sĩ ghi rõ bạn đang dùng thuốc gì và số lượng.
  • Khai báo thuốc trên thẻ hành khách nhập cảnh (Incoming Passenger Card).
  • Một số hoạt chất bị hạn chế hoặc cấm ở Úc dù hợp pháp ở nơi khác. Tra cứu trước tại tga.gov.au cho từng loại thuốc.

Tiền: mang bao nhiêu và khai báo thế nào

Câu hỏi “mang bao nhiêu tiền mặt” không có con số đúng cho tất cả, vì phụ thuộc chi phí ban đầu (đặt cọc nhà, mua đồ, sinh hoạt tháng đầu khi chưa có lương). Nhưng có một quy định pháp lý ai cũng phải nhớ.

Úc không giới hạn số tiền mặt mang vào, nhưng từ một ngưỡng nhất định thì phải khai báo. Australian Border Force nêu rõ:

“You may carry an unlimited amount of cash into Australia, but if you are carrying AUD10,000 or more (or the foreign currency equivalent) you must declare it.”

Nói cách khác, mang từ khoảng 10,000 AUD trở lên (kể cả ngoại tệ quy đổi tương đương) là phải khai trên thẻ hành khách nhập cảnh. Không khai có thể bị phạt nặng. Hãy kiểm tra ngưỡng mới nhất tại abf.gov.au trước khi bay.

Cách phổ biến là chia nhỏ: một ít tiền mặt cho vài ngày đầu, phần lớn để trong thẻ hoặc chuyển khoản quốc tế sau khi mở tài khoản Úc. Nhiều người mở sẵn tài khoản ngân hàng Úc từ trước khi bay rồi hoàn tất khâu xác minh danh tính khi đến nơi, chi tiết trong bài mở tài khoản ngân hàng Úc.

Hành lý và quy định hải quan, an toàn sinh học

Úc nổi tiếng nghiêm về an toàn sinh học (biosecurity) để ngăn dịch bệnh và sinh vật gây hại. Đây là điểm khác biệt lớn so với nhiều nước, và là nơi người mới hay vô tình vi phạm.

Theo Department of Agriculture, Fisheries and Forestry, bạn bắt buộc phải khai báo nếu mang theo một số loại thực phẩm, sản phẩm thực vật hoặc động vật. Đồ khai báo sẽ được cán bộ an toàn sinh học đánh giá và có thể bị kiểm tra, hoặc bạn tự bỏ vào thùng rác chuyên dụng ngay tại nhà ga.

Nguyên tắc an toàn nhất: cứ nghi ngờ thì khai. Khai báo mà bị tịch thu thì không bị phạt, còn không khai mà bị phát hiện thì bị phạt. Những nhóm hay gặp rắc rối:

  • Đồ ăn khô, thịt, hải sản, các loại mắm, hạt giống, thảo dược, thuốc bắc.
  • Đồ gỗ, đồ thủ công có vật liệu thực vật, động vật.
  • Giày dép, dụng cụ dính bùn đất (nên rửa sạch trước khi đóng gói).

Tra cứu từng món tại agriculture.gov.au và danh mục “can you bring it in” của Border Force trước khi xếp vali. Về hải quan, vẫn có ngưỡng miễn thuế cho hàng cá nhân; hàng vượt ngưỡng hoặc hàng cấm phải khai.

Về vali, hãy đọc kỹ giới hạn ký của hãng bay và ưu tiên mang những thứ khó mua hoặc đắt tại Úc trong giai đoạn đầu: thuốc theo toa, một ít quần áo theo mùa của nơi bạn đến, ổ cắm chuyển đổi, và giấy tờ gốc. Quần áo mùa của Úc ngược với Việt Nam ở phần lớn các bang, nên xem trước thời tiết thành phố đích.

Vé máy bay, chỗ ở và SIM

Vài việc hậu cần nên chốt trước ngày bay để không rơi vào thế bị động khi vừa xuống sân bay:

  • Vé máy bay: đặt sao cho ngày đến hợp lý với lịch nhập học, nhận nhà hoặc bắt đầu việc. Lưu ý mốc initial entry date trên thư cấp visa nếu có.
  • Chỗ ở tuần đầu: rất ít người tìm được nhà thuê dài hạn từ xa. Cách phổ biến là đặt tạm 1 đến 2 tuần (khách sạn, homestay, ký túc xá, hoặc ở nhờ người quen), rồi đi xem nhà trực tiếp sau khi đến.
  • SIM điện thoại Úc: cần gần như ngay lập tức để nhận mã xác thực khi mở tài khoản, đăng ký dịch vụ. Có thể mua eSIM trước, hoặc mua SIM ngay tại sân bay.
  • Đưa đón từ sân bay: sắp trước phương tiện về chỗ ở, nhất là khi đến vào đêm khuya.

Ngày nhập cảnh: thủ tục tại sân bay

Trên máy bay, tiếp viên phát Incoming Passenger Card. Điền trung thực, đặc biệt các mục khai báo thực phẩm, sản phẩm động thực vật, thuốc men và tiền mặt từ ngưỡng phải khai. Đây là văn bản pháp lý, khai sai có hậu quả.

Tại sân bay, nhiều người giữ hộ chiếu điện tử đủ điều kiện dùng cổng tự động (SmartGate) để qua kiểm tra xuất nhập cảnh nhanh. Sau đó là khu lấy hành lý và cuối cùng là khu kiểm tra hải quan, an toàn sinh học, nơi bạn nộp thẻ hành khách và có thể bị hỏi hoặc kiểm tra hành lý. Cứ bình tĩnh trả lời trung thực; cán bộ ở đây làm việc này mỗi ngày.

Vài tuần đầu ở Úc: danh sách việc cần làm

Qua cửa khẩu chỉ là bắt đầu. Vài tuần đầu là chuỗi thủ tục hành chính (life admin) để bạn thật sự “sống được” ở Úc. Thứ tự thường thấy:

  1. Ổn định chỗ ở tạm và mua SIM (nếu chưa làm từ trước).
  2. Xin Tax File Number (TFN) qua ATO. TFN miễn phí, tự làm online, và cần trước khi đi làm để không bị giữ thuế ở mức cao nhất. ATO cấp TFN qua thư trong khoảng 28 ngày làm việc. Chi tiết trong bài cách xin Tax File Number.
  3. Mở tài khoản ngân hàng Úc, hoàn tất khâu xác minh danh tính (thường theo chuẩn 100 điểm).
  4. Đăng ký Medicare nếu visa của bạn thuộc nhóm đủ điều kiện.
  5. Làm quen giao thông công cộng: thẻ đi lại của từng bang (Opal ở NSW, Myki ở Victoria, và loại tương đương ở bang khác).
  6. Xử lý bằng lái: mỗi bang có quy định riêng về thời hạn được dùng bằng nước ngoài và cách chuyển đổi. Việt Nam hiện không nằm trong danh sách nước được đổi bằng trực tiếp ở các bang, nên phần lớn người Việt phải thi lại lý thuyết và thực hành, xem đổi bằng lái xe sang bằng Úc.

Toàn bộ chuỗi việc này, kèm phần thuê nhà, tìm việc và trường học cho con, được gom trong cẩm nang sống ở Úc cho người mới sang.

Đi cùng con nhỏ hoặc cả gia đình

Nếu cả nhà cùng bay, khối lượng chuẩn bị nhân lên. Vài điểm hay bị quên:

  • Sổ tiêm chủng của con (bản dịch tiếng Anh). Trường học và nhà trẻ ở Úc thường yêu cầu chứng minh lịch sử tiêm chủng.
  • Giấy tờ chứng minh quan hệ: giấy khai sinh của con, giấy kết hôn, để làm thủ tục trường học và Medicare.
  • Ghế ngồi ô tô cho trẻ: Úc quy định rất chặt về ghế an toàn theo độ tuổi và cân nặng.
  • Thư đồng ý của cha hoặc mẹ còn lại nếu chỉ một người đưa con đi, phòng khi được hỏi.

Với trẻ đang uống thuốc, áp dụng đúng nguyên tắc thuốc men ở trên: bao bì gốc, toa thuốc, và khai báo.

Checklist rút gọn trước ngày bay

Một bản tối giản để rà lại lần cuối:

  • Đọc kỹ thư cấp visa, ghi lại số hồ sơ, ngày hết hạn, điều kiện visa, và tra chéo qua VEVO.
  • Hộ chiếu còn hạn dài, in sẵn thư cấp visa.
  • Bộ giấy tờ gốc + bản dịch công chứng (bằng cấp, khai sinh, kết hôn, bằng lái) + bản scan trên cloud.
  • Bảo hiểm y tế phù hợp visa đã kích hoạt.
  • Thuốc theo toa đủ dùng trong giới hạn cho phép, kèm toa và thư bác sĩ, sẵn sàng khai báo.
  • Tiền mặt vừa đủ cho vài ngày đầu, biết rõ ngưỡng phải khai báo.
  • Vali đã loại bỏ đồ vi phạm an toàn sinh học, món nghi ngờ thì chuẩn bị khai.
  • Đặt chỗ ở tạm, phương tiện về nhà, SIM hoặc eSIM.
  • Danh sách việc tuần đầu: TFN, ngân hàng, Medicare, giao thông, bằng lái.

Khi nào nên gặp RMA

Chuẩn bị hành lý, giấy tờ, và thủ tục đời sống là việc bạn hoàn toàn tự làm được với các nguồn chính thức ở trên. Nhưng có những tình huống chạm vào chính hiệu lực visa, và ở đó thông tin chung không thay được đánh giá cho hồ sơ cụ thể. Ví dụ: bạn không chắc mình hiểu đúng một điều kiện 8xxx; visa có điều kiện “no further stay”; bạn tính thay đổi kế hoạch (đổi trường, đổi chủ lao động, gia hạn) sau khi đến; hoặc hoàn cảnh gia đình thay đổi. Những lúc đó, gặp một Registered Migration Agent (RMA) có MARA license để được xem xét đúng trường hợp.

Việc bạn cần làm là chuẩn bị kỹ và giữ mọi giấy tờ ngăn nắp. Phần đối chiếu với luật cho tình huống riêng thì để người có chuyên môn phụ trách.

Thông tin trong nội dung này là tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân. Mọi trường hợp di trú cụ thể nên được tư vấn bởi Registered Migration Agent (RMA) có MARA license hoặc luật sư di trú. Luật di trú Úc thay đổi liên tục, hãy kiểm tra Migration Act 1958 và Migration Regulations 1994 bản mới nhất tại legend.immi.gov.au hoặc danh sách RMA tại mara.gov.au.