Chuyến bay đầu tiên sang Úc thường không phải là một chặng thẳng. Đa số người Việt bay từ Hà Nội, Đà Nẵng hay Sài Gòn đều phải nối chuyến qua một sân bay trung chuyển ở nước thứ ba, kéo dài mười mấy tới hơn hai mươi giờ tính cả thời gian chờ. Trên đường đi có ba chỗ hay khiến người lần đầu lúng túng: quá cảnh và nối chuyến, quy định hành lý ký gửi, và thủ tục nhập cảnh cùng khai báo an toàn sinh học khi đặt chân xuống Úc.

Bài viết này đi qua từng bước theo trình tự của một chuyến bay thật, bám vào nguồn chính thức của cơ quan chức năng Úc, để bạn hình dung trước điều gì sẽ xảy ra và tự chuẩn bị. Đây là thông tin giáo dục chung về quy trình, không phải tư vấn cho hồ sơ hay hành trình cụ thể của bất kỳ ai. Quy định của hãng bay và của chính phủ có thể đổi, nên các con số trong bài luôn cần đối chiếu lại tại nguồn gốc trước ngày bay.

Trước khi ra sân bay: nhóm giấy tờ cầm tay

Việc đầu tiên không nằm ở hành lý mà ở giấy tờ. Có một nhóm giấy nên để trong hành lý xách tay, tuyệt đối không nhét vào vali ký gửi, vì bạn sẽ cần chúng dọc đường và ngay khi xuống máy bay.

Nhóm này gồm hộ chiếu còn hạn, thư cấp visa Úc in ra giấy, vé máy bay hoặc mã đặt chỗ, và bằng chứng chỗ ở những ngày đầu nếu có. Với du học sinh thường thêm thư nhập học CoE và giấy tờ trường. Với người đi diện lao động hay bảo lãnh, thêm các giấy liên quan tới công việc hoặc quan hệ. Bằng cấp gốc, học bạ, giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn và các bản dịch công chứng cũng nên mang theo bản cứng, vì sau này làm thủ tục ở Úc hay cần tới.

Người thường quên rằng visa Úc ngày nay gắn với hộ chiếu theo dạng điện tử, không dán tem vào hộ chiếu. Vì vậy khi làm thủ tục ở quầy check-in tại Việt Nam, nhân viên hãng bay sẽ tra tình trạng visa qua hệ thống. Cầm sẵn bản in thư cấp visa giúp mọi chuyện trơn tru hơn nếu hệ thống trục trặc. Bạn cũng có thể tự kiểm tra tình trạng và điều kiện visa trực tuyến trước khi bay qua công cụ của cơ quan di trú, nguồn: Check visa details and conditions, immi.homeaffairs.gov.au.

Hành lý ký gửi và hành lý xách tay: quy định thuộc về hãng bay

Điểm dễ nhầm nhất về hành lý là tưởng có một mức cân chung cho mọi chuyến. Thực tế, số kiện, trọng lượng và kích thước hành lý ký gửi do từng hãng bay quy định, và còn khác nhau theo hạng vé cùng chặng bay. Vì vậy nguyên tắc bền vững là đọc kỹ điều kiện hành lý in trên vé của chính mình, thay vì nghe con số truyền miệng.

Hành lý ký gửi thường được tính theo tổng số ký cho phép, ví dụ nhiều hãng đường dài cho khoảng 30 tới 40 ký hạng phổ thông trên chặng đi Úc, nhưng đây chỉ là khoảng tham khảo, số chính xác phải xem trên vé. Vượt cân sẽ bị thu phí quá cước khá cao ngay tại sân bay, nên cân đồ ở nhà trước là cách tránh phát sinh. Hành lý xách tay lại bị giới hạn cả trọng lượng lẫn kích thước, và bị soi chiếu an ninh nghiêm ngặt.

Có một nhóm đồ có quy tắc ngược với suy nghĩ thông thường. Pin dự phòng và pin lithium rời bắt buộc để trong hành lý xách tay, không được ký gửi, vì lý do an toàn cháy nổ. Chất lỏng trong hành lý xách tay bị giới hạn dung tích mỗi chai và tổng lượng. Ngược lại, các vật sắc nhọn như dao, kéo lớn phải nằm trong ký gửi. Thuốc men cá nhân nên mang theo trong xách tay kèm đơn thuốc, đặc biệt thuốc kê toa, vì có loại thuốc thông thường ở Việt Nam lại nằm trong diện kiểm soát khi vào Úc.

Vài thói quen nhỏ giúp đỡ rắc rối. Ghi tên, số điện thoại và địa chỉ liên hệ ở Úc lên thẻ hành lý gắn ngoài vali. Chụp ảnh vali và kê khai nhanh những món giá trị bên trong. Không khóa vali bằng khóa lạ mà nên dùng khóa được chấp nhận cho kiểm tra an ninh nếu hãng yêu cầu. Và quan trọng cho chặng cuối, đừng bỏ thực phẩm tươi hay đồ có nguồn gốc động thực vật vào vali một cách vô tư, vì đó chính là thứ bị kiểm soát gắt gao khi nhập cảnh Úc, phần sau sẽ nói kỹ.

Quá cảnh ở sân bay nước thứ ba

Vì hầu hết chuyến đi Úc đều nối chuyến, hiểu cơ chế quá cảnh là kỹ năng cần thiết. Có hai kiểu tình huống chính khi dừng ở sân bay trung chuyển của nước thứ ba, ví dụ Singapore, Kuala Lumpur, Bangkok, Doha hay một điểm khác tùy hãng.

Kiểu thứ nhất là quá cảnh trong khu vực quốc tế, không nhập cảnh nước trung chuyển. Nếu hai chặng nằm cùng một vé và hành lý được nối thẳng tới Úc, bạn thường chỉ cần đi theo biển “Transfer” hoặc “Connecting flights”, qua kiểm tra an ninh lại, rồi ra cửa khởi hành chặng tiếp. Hành lý ký gửi đã được chuyển tự động, bạn không phải lấy ra. Trường hợp này thường không cần visa của nước trung chuyển, nhưng điều đó phụ thuộc quy định từng quốc gia và phải kiểm tra riêng.

Kiểu thứ hai là phải nhận lại hành lý và làm thủ tục lại, hay gặp khi hai chặng mua vé rời từ hai hãng không liên kết, hoặc khi thời gian nối chuyến kéo dài qua đêm buộc phải rời sân bay. Khi đó có thể phải nhập cảnh nước trung chuyển, tức cần đáp ứng quy định visa quá cảnh của nước đó. Người thường bị bất ngờ ở tình huống mua vé rời cho rẻ, rồi phát hiện phải tự tha vali qua khu nhập cảnh, tự check-in lại chặng sau, và có khi thiếu visa transit của nước trung chuyển. Vì vậy trước khi chốt vé rời, nên tra kỹ hai điều: hành lý có được nối thẳng không, và có cần visa quá cảnh của nước trung chuyển không.

Về thời gian nối chuyến, khoảng đệm quá ngắn dễ lỡ chuyến nếu chặng đầu trễ, còn quá dài thì mệt. Người thường chọn khoảng nối chuyến vừa phải, đủ để đi bộ giữa các nhà ga và qua an ninh mà không cập rập. Nếu cả hành trình nằm trên một vé xuyên suốt, hãng bay thường có trách nhiệm sắp xếp lại khi bạn lỡ chuyến do chặng trước của họ trễ, đây là một lý do khiến nhiều người ưu tiên vé nối chuyến cùng một hệ thống.

Nối chuyến nội địa trong nước Úc và quá cảnh qua Úc

Có hai tình huống liên quan tới nước Úc mà người lần đầu hay hiểu sai.

Tình huống thứ nhất, bạn bay tới một thành phố Úc rồi nối chuyến nội địa tới thành phố khác, ví dụ hạ cánh Sydney rồi bay tiếp Adelaide. Nguyên tắc quan trọng: bạn phải hoàn tất nhập cảnh và lấy toàn bộ hành lý ký gửi tại sân bay quốc tế đầu tiên ở Úc, cho hành lý đi qua kiểm tra an toàn sinh học, rồi mới ký gửi lại cho chặng nội địa. Không có chuyện hành lý tự bay thẳng tới thành phố cuối mà bỏ qua bước kiểm tra ở cửa khẩu đầu tiên. Vì bước này tốn thời gian, khoảng nối chuyến giữa chặng quốc tế và chặng nội địa cần đủ rộng.

Tình huống thứ hai, bạn chỉ quá cảnh qua Úc để bay đi nước thứ ba. Cơ quan di trú Úc nêu rõ khi nào cần visa quá cảnh.

Nếu chỉ quá cảnh dưới tám tiếng và không rời khỏi khu vực quá cảnh của sân bay, ngoài việc lên chuyến bay nối tiếp, một số hành khách có thể không cần xin visa quá cảnh. Nhưng nếu phải qua cửa kiểm soát nhập cảnh, chẳng hạn để lấy hành lý hoặc để lên chuyến bay tiếp theo, thì cần một visa Úc phù hợp, ví dụ visa quá cảnh subclass 771. Visa này cho phép ở Úc tối đa 72 giờ trước khi rời đi. Ngoài ra vài sân bay có quy tắc riêng, ví dụ không cho lưu lại qua đêm ở khu quá cảnh tại một số nơi, hoặc cần visa nếu chuyến đi và đến ở các nhà ga khác nhau. Nguồn: Transit visa subclass 771, immi.homeaffairs.gov.au và Transit facilities at Australian airports, immi.homeaffairs.gov.au.

Với người sang Úc định cư hay du học thì tình huống thứ hai ít gặp, nhưng vẫn nên biết để khỏi nhầm khái niệm quá cảnh của nước ngoài với quá cảnh qua chính nước Úc. Muốn tự tra loại visa và điều kiện đi kèm, có thể dùng công cụ tìm visa.

Nhập cảnh Úc: cổng tự động SmartGate và thẻ hành khách

Xuống máy bay ở Úc, dòng người đi theo biển “Arrivals” tới khu kiểm soát nhập cảnh. Nhiều sân bay quốc tế Úc dùng cổng tự động gọi là SmartGate cho khách đủ điều kiện, giúp qua cửa nhanh mà không cần gặp trực tiếp nhân viên ở bước đầu.

Điều kiện dùng SmartGate được cơ quan biên phòng nêu cụ thể.

“If you hold an ePassport, are aged 7 years or over and taller than 1.1m, you are eligible to use SmartGate when arriving at Australian airports. If you’re under 16, a parent or legal guardian must accompany you.”

Dịch nghĩa: người có hộ chiếu điện tử, từ 7 tuổi trở lên và cao trên 1,1 mét thuộc nhóm được dùng SmartGate khi tới sân bay Úc; trẻ dưới 16 tuổi thì cần cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp đi cùng. Cơ quan biên phòng cũng cho biết SmartGate đang mở rộng dần cho mọi hộ chiếu điện tử. Nguồn: Who can use SmartGates, abf.gov.au.

Quy trình thường gồm quét hộ chiếu điện tử ở máy để lấy phiếu, rồi qua cổng chụp ảnh đối chiếu khuôn mặt. Ai không đủ điều kiện dùng cổng tự động, ví dụ trẻ nhỏ hoặc hộ chiếu không có chip, sẽ được nhân viên xử lý ở quầy như trước. Dù đi lối nào, bước tiếp theo vẫn là lấy hành lý và qua kiểm soát hải quan cùng an toàn sinh học.

Một giấy tờ gắn với nhập cảnh là thẻ hành khách nhập cảnh, tiếng Anh là Incoming Passenger Card, thường phát trên máy bay trước khi hạ cánh. Đây là văn bản pháp lý, mọi hành khách phải khai trung thực về những thứ mang theo. Nguồn giới thiệu về thẻ này: Incoming Passenger Card, abf.gov.au.

Khai báo an toàn sinh học: chỗ người Việt hay bị phạt oan

Đây là phần khác biệt nhất giữa nhập cảnh Úc và nhiều nước khác, và cũng là chỗ người lần đầu dễ mắc lỗi nhất vì thói quen mang đồ ăn theo. Úc là đảo, nền nông nghiệp lớn, nên kiểm soát an toàn sinh học rất gắt để ngăn sâu bệnh và dịch hại xâm nhập.

Nguyên tắc gốc rất đơn giản: khai hết, đừng giấu. Trên thẻ hành khách nhập cảnh có các ô hỏi bạn có mang theo thực phẩm, sản phẩm động thực vật, hay đồ dính đất cát không. Nếu có, bạn tích vào ô “Yes” và mang ra cho nhân viên kiểm tra. Việc tích “Yes” không phải là nhận tội, nó chỉ đưa món đồ vào diện được nhân viên đánh giá. Nhân viên sẽ quyết định cho mang vào, xử lý, hay tịch thu, và nếu bạn đã khai đúng thì không bị phạt vì bản thân việc mang.

Danh mục hay bị kiểm soát gồm trái cây và rau tươi, hạt giống, cây và bộ phận cây, thịt và sản phẩm từ động vật, sản phẩm sữa và trứng, sản phẩm từ gỗ, cùng giày dép và dụng cụ thể thao dính đất, cỏ hay hạt. Nhiều món quen thuộc trong hành lý người Việt như chà bông, khô, giò chả, hạt, thuốc bắc, thảo mộc đều rơi vào diện phải khai. Có món được cho qua sau kiểm tra, có món không, tùy quy định từng thời điểm.

Mức phạt cho việc không khai đồ rủi ro cao là điều nên nắm rõ.

Cơ quan nông nghiệp Úc cho biết từ đầu năm 2021, nhân viên an toàn sinh học có thể ra thông báo phạt tại chỗ với mức tới khoảng 2.664 đô Úc đối với hành khách không khai báo hàng có rủi ro sinh học cao, như thịt chưa đóng hộp hoặc vật liệu thực vật sống, khi tới cảng hàng không và cảng biển quốc tế của Úc. Nặng hơn, việc không khai còn có thể dẫn tới bị hủy visa và bị đưa về nước. Con số phạt là mức trần tham khảo và có thể thay đổi, nên hãy kiểm tra số mới nhất tại nguồn chính phủ trước khi bay: Travelling to Australia, agriculture.gov.au và Crossing the border, immi.homeaffairs.gov.au.

Bài học thực dụng: đừng vì tiếc mấy món đồ ăn quê mà tích “No” cho nhanh. Rủi ro mất tiền phạt và ảnh hưởng tới visa lớn hơn nhiều so với giá trị món đồ. Nếu không chắc một món có được mang không, cứ khai và hỏi nhân viên. Danh sách chi tiết những thứ được và không được mang có thể tra tại cơ quan biên phòng: What food can you bring in, abf.gov.au.

Hải quan và hạn mức miễn thuế

Song song với an toàn sinh học là kiểm soát hải quan, liên quan tới giá trị hàng hóa, rượu, thuốc lá và tiền mặt mang theo.

Về hàng miễn thuế, cơ quan biên phòng có các hạn mức concession. Theo thông tin trên trang chính phủ, hạn mức chung cho hàng hóa thông thường vào khoảng 900 đô Úc cho người từ 18 tuổi trở lên và khoảng 450 đô Úc cho người dưới 18 tuổi; rượu khoảng 2,25 lít; thuốc lá khoảng 25 điếu hoặc 25 gram sản phẩm thuốc lá. Người dưới 18 tuổi không có hạn mức miễn thuế cho rượu và thuốc lá. Gia đình đi cùng chuyến có thể gộp hạn mức cá nhân nếu cùng nhau qua khu kiểm soát. Đây là các con số dễ đổi, hãy kiểm tra số mới nhất tại nguồn: Duty free, abf.gov.au. với hạn mức tại thời điểm bay.

Nếu mang hàng vượt hạn mức, phần lớn quy định yêu cầu khai báo và có thể phải nộp thuế và phí tính trên toàn bộ nhóm hàng đó, không chỉ phần vượt. Giấu hàng vượt hạn mức có thể dẫn tới phạt hoặc hậu quả nặng hơn. Về tiền mặt, Úc không giới hạn số tiền được mang vào, nhưng nếu mang tiền mặt từ mức tương đương một ngưỡng nhất định trở lên thì phải khai báo. Ngưỡng cụ thể và cách khai nằm trong hướng dẫn của cơ quan biên phòng, nên tra trước nếu bạn mang nhiều tiền mặt. Chủ đề này được nói kỹ hơn trong bài riêng về mang tiền sang Úc.

Ra khỏi sân bay rồi, việc quan trọng những ngày đầu

Qua cửa hải quan là bạn đã chính thức đặt chân vào Úc. Nhưng chuyến bay chỉ là khởi đầu; những ngày đầu tiên nên dành cho vài thủ tục nền tảng để ổn định cuộc sống.

Một số việc thường được người mới đến xử lý sớm. Xin mã số thuế TFN để đi làm và tránh bị khấu trừ thuế ở mức cao. Mở tài khoản ngân hàng Úc để nhận lương và chi tiêu, thủ tục này dùng cơ chế cộng điểm danh tính nên cần mang theo hộ chiếu và giấy tờ. Đăng ký Medicare nếu thuộc nhóm đủ điều kiện, hoặc kích hoạt bảo hiểm y tế đã mua từ trước khi bay. Nếu định lái xe, tìm hiểu quy định đổi hoặc dùng bằng lái của bang mình sống, vì mỗi bang một khác.

Chuẩn bị sẵn giấy tờ gốc và bản dịch giúp mấy việc này chạy nhanh hơn nhiều. Tham khảo các cẩm nang thực dụng theo từng đầu việc: cẩm nang định cư sống ở Úc, cách xin Tax File Number, mở tài khoản ngân hàng Úc, đăng ký Medicare cho người mới sang, và đổi bằng lái xe sang bằng Úc.

Về các dịch vụ hành chính chung cho người mới đến, cổng dịch vụ của chính phủ là nơi tra cứu đáng tin về Medicare và an sinh: servicesaustralia.gov.au. Về thuế và mã số thuế, nguồn chính thức là cơ quan thuế: ato.gov.au. Các con số như ngưỡng thu nhập, phí và mức khấu trừ dễ đổi theo năm, nên hãy kiểm tra số mới nhất tại các trang gov.au này.

Danh sách rà nhanh trước ngày bay

Để chuyến đầu tiên đỡ cập rập, có thể tự rà lại mấy nhóm việc theo trình tự thời gian.

Trước khi ra sân bay, kiểm tra hộ chiếu còn hạn, tình trạng visa còn hiệu lực, in thư cấp visa, và xếp nhóm giấy tờ quan trọng vào hành lý xách tay. Cân lại hành lý ký gửi theo đúng mức của vé, đưa pin dự phòng và thuốc men vào xách tay, và rà lại xem có mang theo thực phẩm hay đồ động thực vật nào cần khai không.

Trong lúc di chuyển, nắm rõ kiểu quá cảnh của mình là nối thẳng hành lý hay phải lấy ra, và có cần visa quá cảnh của nước trung chuyển không. Nếu có chặng nội địa ở Úc, chừa đủ thời gian để nhập cảnh và ký gửi lại hành lý.

Khi tới Úc, điền thẻ hành khách nhập cảnh trung thực, khai mọi thứ thuộc diện an toàn sinh học, và giữ hạn mức miễn thuế trong giới hạn hoặc khai phần vượt. Ra khỏi sân bay thì bắt tay vào các thủ tục nền tảng. Muốn nhìn bức tranh lớn hơn về con đường phù hợp và các bước chuẩn bị theo diện visa, tham khảo thêm: tổng quan chọn đường sang Úc.

Lưu ý cuối

Bay sang Úc lần đầu nghe phức tạp, nhưng nếu tách ra thành ba khối là quá cảnh, hành lý ký gửi và nhập cảnh, mỗi khối đều có nguyên tắc rõ ràng để tự chuẩn bị. Hai lỗi tốn kém nhất mà người lần đầu hay mắc là mua vé rời rồi vướng hành lý và visa quá cảnh, và mang đồ ăn theo mà không khai ở cửa an toàn sinh học. Nắm trước hai chỗ này là đã đi được phần lớn quãng đường an tâm. Mọi con số về hành lý, hạn mức và mức phạt đều có thể đổi, nên hãy đối chiếu tại nguồn gốc trước khi bay.

Thông tin trong nội dung này là tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cá nhân. Quy định di trú và biên giới của Úc thay đổi theo thời gian và mỗi hành trình mỗi khác. Với tình huống cụ thể của mình, hãy làm việc với một Registered Migration Agent (RMA) được đăng ký với Office of the Migration Agents Registration Authority (MARA). Bạn có thể tra cứu và xác minh một đại diện di trú tại mara.gov.au, tra cứu định nghĩa và thuật ngữ pháp lý tại legend.immi.gov.au, và kiểm tra thông tin chính thức về nhập cảnh và visa tại immi.homeaffairs.gov.au.